Završna faza razbijanja druge Jugoslavije

Živan Berisavljević: „Jogurt revolucija“ – početak kraja avnojevske Jugoslavije (17)

Mitingaškim rušenjem vlasti u Vojvodini oktobra 1988, koje je nazvano antibirokratskom ili jogurt revolucijom, započeto je ukidanje ustavne autonomije Pokrajine. Vojvođanski klub je krajem prošle godine organizovao okrugli sto povodom 20-godišnjice prevrata koji je ubrzao uspon Miloševića, time i raspad tadašnje države. Na okruglom stolu učestvovao je i Živan Berisavljević, nekadašnji ministar kulture Srbije, diplomata i član najvišeg vojvođanskog rukovodstva, danas izdavači predsednik Političkog saveta Socijaldemokratske partije Vojvodine. Donosimo izvode iz njegovog izlaganja.

Uz ovu istinu, važno je razumeti i drugu isto tako bitnu: da bi mogla da ostvari svoje ciljeve, nova srbijanska politika morala je politički pokoriti Vojvodinu i uspostaviti punu vlast nad njenom političkom voljom. Bez toga, ostvarenje povampirenog sna o srpskoj Jugoslaviji ili miloševićevskoj Velikoj Srbiji realno nije bilo moguće ni pokušati. Uostalom, Miloševićje to – u svom izričitom odgovoru na pitanje zašto je tako silovito nasrnuo na Vojvodinu u momentu kad je sporazum o ustavnim promenama bio na pomolu – jasno da ne može biti jasnije i potvrdio: prvo, avnojevska se Jugoslavija, rekao je, mora razoriti; tome se vojvođansko rukovodstvo, iako većinski srpsko, energično suprotstavilo, kao što se suprotstavilo i stvaranju takve „treće“ Jugoslavije nad kojom Srbija uspostavlja dominaciju po načelu „jedan čovek – jedan glas“; drugo – ono što politički sledi posle prisilne okupacije Vojvodine prema drugim članicama federacije zahtevaće ekonomsku podršku bogatih vojvođanskih resursa (pobrojao je taksativno Naftnu industriju, banke i agrar). A treći je razlog neophodnost uspostavljanja pune i neprikosnovene kontrole Srbije nad Dunavom, jer će formula saradnje zemalja Podunavlja biti platforma integracije Velike Srbije u međunarodnu zajednicu, kao što će formula „Alpe-Adria“ to ostati za zapadne države osamostaljene nakon neizbežnog rastura druge Jugoslavije… (To mu je pitanje, po zajedničkom dogovoru, postavio Boško Kovačevićubrzo iza jogurt revolucije, pa bi bilo dobro da on o tome i drugim, neretko oporim svojim razgovorima sa „Vođom“ konačno javno progovori, jer ne vidim nijedan valjan razlog zašto do danas to nije učinio.) Ovde skrećem pažnju na sklonost Miloševića snažnom obmanjivanju vlastitog naroda: on većkrajem 1988. kaže interno da Srbija „drugu Jugoslaviju“ mora razoriti. A još dve godine nakon toga su mu javno usta puna priče o Srbiji kao „spasiocu Jugoslavije“.

Mislim da se, dvadeset godina posle „jogurt revolucije“, može sa sigurnošću ustvrditi: udar na autonomiju Vojvodine, izvršen „jogurt revolucijom“, bio je dugo pripreman, pažljivo planiran i dobro organizovan, a – u vreme u koje se dogodio – bio je i neminovan; njegov tragični uspeh je garantovao pre svega odnos snaga u tadašnjoj Jugoslaviji i nemoć, odnosno nespremnost državnog i političkog vrha da se suprotstavi snazi ekspanzionističke velikosrpske i centralističke politike vodećih srbijanskih političkih i državnih institucija, snažno podržanih od najvećeg dela srbijanske duhovne elite; vojvođansko rukovodstvo i politika bili su, istina, obremenjeni nizom slabosti kao i sva druga, ali je ono, uprkos njima, skoro jednu deceniju uspešno odolevalo sistematskim i sve robustnijim nasrtajima na vlastitu poziciju i kredibilitet i na ustavni položaj SAP Vojvodine. Presedan je u praksi komunističkih partija da neko partijsko rukovodstvo bude osuđeno na obaranje, a da toliko dugo opstajava kao „slučaj“, kao što je presedan i to da se jedno partijsko rukovodstvo CK SK Srbije za obaranje drugog rukovodstva iste partije (PK SKV) koristi zloupotrebom vlastitog partijskog članstva, populističkom manipulacijom naroda; „Jogurt revolucija“ je završni momenat dugog procesa nasrtaja na autonomiju i biće Vojvodine kao samosvojne i prosperitetne evropske regije, posle koga je usledila faza otvorenog poricanja njenog političkog subjektiviteta, regionalnog identiteta, kao i raubovanja svih njenih resursa i neviđene, a do danas postojane pljačke njenih bogatstava; istovremeno, „jogurt revolucijom“ je otpočela završna faza razbijanja druge Jugoslavije.

Kraj autonomije Vojvodine je označio i početak kraja zajedničke države, koja je jedino na principima AVNOJ-a mogla da se reinkarnira nakon kataklizmičnog kraha prve Jugoslavije. Neuočena je istina da je njome označen i kraj avnojevske Srbije, na štetu srpskog naroda u celini, i u Srbiji, i u Jugoslaviji, i na štetu teritorijalne celovitosti Republike. Vojvodina je od tada prisilno okupirana. Tom je političkom okupacijom ostvaren jedan od strateških ciljeva onih političkih snaga, koje i danas – transformišući svoj nepatvoreni šovenocentralizam u tobože „jevropejski“ centralizam – veruju da je tim udarom vojvođansko pitanje trajno rešeno. Pošto je narod u Vojvodini 2006. referendumski odbio novi („mitrovdanski“) ustav, koji stanje uspostavljeno političkom prisilom, odnosno „jogurt revolucijom“ teži da ovekoveči, izvorno vojvođanske demokratske snage, izvlačeći sve bitne pouke iz vremena udara na Vojvodinu, moraju osigurati priznavanje vojvođanskog političkog subjektiviteta i regionalnog identiteta i poštovanje njenih odavno osvojenih, dakle neporecivih istorijskih prava na punu ustavnu autonomiju.

Ona se mora i može ostvarivati na trajnim osnovama samo u dogovorenoj državnoj zajednici Vojvodine sa Srbijom, a ne pod Srbijom. Put do toga je borba za novi istorijski dogovor samokonstituisanih entiteta – Srbije i Vojvodine – u zajedničku državu – Republiku Srbiju. To se može postići samo demokratskom političkom borbom, kojoj su mera volja i istorijska regionalna manjinska prava naroda i građana Vojvodine. Sa Srbijom se mora razgovarati, i nuditi joj platformu za dogovor, a ne moliti je do poniženja da vrati oduzeta prava. Onoliko koliko budu odlučne i dorasle vojvođanske demokratske snage za ovakvu borbu – toliko ćemo imati i autonomije i ravnopravnosti.

Kraj