Politički islamizam nespojiv je s demokratijom

Tomas Majer: IDENTITET EVROPE (30)

Tomas Majer rođen je 1943. godine i predaje političke nauke na Univerzitetu u Dortmundu. Na osnovu istorijskih i savremenih analiza autor istražuje da li EU, koja je za sada politički savez bez zajedničkog identiteta, može prerasti u demokratsku zajednicu sa kojom bi se građani poistovećivali. U osnovi ovog istraživanja stoji pitanje o evropskom identitetu – da li je Evropskoj uniji uopšte potreban identitet da bi ostvarila ono što njeni građani od nje očekuju. Knjigu čije odlomke uz saglasnost izdavača objavljujemo izdali su IP Albatros plus i JP Službeni glasnik.

Iako se islamistički fundamentalizam i desni ekstremizam usmeren protiv stranaca manifestuju na različite načine, u nekim bitnim stavkama se poklapaju, primera radi u neprijateljskom odnosu prema kulturnoj liberalnosti, političkom pluralizmu i demokratiji u okviru pravne države. Direktno neprijateljstvo prema demokratiji, pravnoj državi i njenoj kulturnoj osnovi, koje u kriznim situacijama pod određenim okolnostima može da preraste u latentnu distancu koja se onda lako da aktivirati, rasprostranjeno je u većinskom društvu i srazmerno tome u islamskoj manjini, ali se u jednom i drugom okruženju po kvantitetu i sadržaju osnove kao slika u ogledalu: s jedne strane islamistički resantiman protiv kulture i institucija u okviru većinskog društva, a s druge strane netrpeljivost prema strancima, a i jedno i drugo predstavlja antiliberalni, antipluralistički i etničko, kulturno i autoritarno oštar mentalitet odbrane.

Kako nam je poznato iz kulturnih i političkih istraživanja na temu nastanka i legitimiteta političke agresija i nasilja, osnovni problem nije primarno razlika u veličini aktivnih jezgara. Atmosfera u većim miljeima ljudi koji se ne udružuju i koji bi retko delali u skladu sa svojim uverenjima ponekad može da bude delimični uzrok za ekstremističke političke postupke time što će aktivist iz te slučajne okolnosti crpiti energiju i legitimitet ili je koristiti kao praktičnu zaleđinu za svoje postupke. Zbog toga i na relativno mali postotak islamizma u Evropi svakako treba obratiti pažnju.

Politički islamizam podjednako je nespojiv sa demokratskom pravnom državom koliko i domaća ekstremna desnica. I jedno i drugo su političke kulture koje će samo u onoj meri biti prijemčive za integraciju u pluralističko društvo i demokratiju u pravnoj državi koliko budu bile sposobne da se suštinski promene. Iz iskustva znamo da je u biografijama mnogih ljudi fundamentalistička orijentacija jedna faza u razvoju do koje dođe pod specifičnim spoljašnjim okolnostima. Stoga se iz ugla demokratske političke kulture čini smislenim da se pođe od toga da je svaki pojedinac voljan i sposoban da se integriše čak i ako trenutno zastupa fundamentalističko stanovište koje se principijelno kosi sa integracijom.

Jedan od ciljeva svakog istinskog interkulturalnog dijaloga jeste da čvrsto postulira ovaj stav u okviru demokratske pravne države. Dijalozi u kojima ova diferencijacija nije zastupljena, bilo zato što jedan sagovornik kritiku fundamentalizma meša sa odbijanjem da se uvaži islamski identitet, bilo zato što preza od toga da drugog sagovornika pita kakva se društvena i politička praksa kod njega primenjuje za sporazumevanje u okviru dijaloga, beskorisni su za integraciju i pored demokratskih namera.

Kraj