Pola veka početka proizvodnje u prvoj dunavskoj fabrici struje 1Hidroelektrana Đerdap 1 Foto: J.B.K.

Na današnji dan, pre ravno 50 godina počela je proizvodnja struje, u još uvek najvećoj hidrotehničkoj građevini na Dunavu, u Hidroelekrani „Đerdap 1“ kod Kladova.

Tog 6. avgusta 1970. godine agregat A 1 tadašnje snage 180 megavata priključen je na elektroenergetski sistem Srbije i kako su hroničari zabeležili bilo je to pet meseci pre roka. Za potrošače je već prvog dana proizvedeno blizu milion kilovat-časova električne energije, a do sada je prvi đerdapski hidroagregat EPS-u isporučio oko 45 milijardi kilovat–časova električne energije, uz minimum neplaniranih zastoja i ispada sa elektromreže. A1 na mreži nije bio dve godine zbog revitalizacije koja je završena u septembru 2017. godine. Obnovljenom hidroagregatu instalisana snaga povećana je sa 180 na 205 megavata, a radni vek produžen za narednih 30 do 40 godina.

Već pola veka Hidroenergetski i plovidbeni sitem „Đerdap 1“ najveći je hidroenergetski objekat na Dunavu. A zajedno sa HEPS „Đerdap 2“, najveći je proizvođač hidroenergije u jugoistočnoj Evropi. Prva dunavska elektrana izgrađena je zajednički sa Rumunijom i prema Sporazumu o izgradnji i eksploataciji između tadašnje SFRJ i SR Rumunije, glavni objekat HEPS „Đerdap 1“ projektovan je i izgrađen tako, da svakoj strani pripadne po jedna elektrana sa po šest turbina, jedna brodska prevodnica, jedna polovina prelivne brane i po jedna neprelivna brana, sa pratećim objektima. Ova hidrotehnička građevina duga je 1278 metara, potpuno je simetrična, a državna granica deli objekat na dva istovetna dela.

Izgradnja „Đerdapa 1“ zvanično je počela 7. septembra 1964. godine u isto vreme i na našoj i na rumunskoj strani Dunava. Za izgradnju je bilo angažovano i do osam hiljada radnika, uz upotrebu najmoćnijih i najmodernijih mašina tog vremena i džinovske mehanizacije, a za smeštaj tako velikog broja radnika bilo je izgrađeno novo naselje na Karatašu. Osim Karataša, izgrađeno je još naselja, jer je zbog formiranja akumulacionog jezero raseljeno oko 8.500 stanovnika i šest naselja, a novu lokaciju dobili su Trajanova tabla i praistorijski lokalitet Lepenski Vir. A da bi se formirala akumulacija trebalo je pregraditi Dunav, što je s obzirom na veličinu reke bio poseban građevinski poduhvat. I sa rumunske i sa srpske obale u reku su ubacivane betonske kocke teške i do 15 tona, betonski ježevi od 25 tona, kameni i betonski blokovi, kao i metalne konstrukcije u obliku mreže, ispunjene kamenom.

Pedantni hroničari su zabeležili da je za izgradnju glavnog objekta iskopano 13,4 miliona kubnih metara šljunka i rečnog nanosa, 7,2 miliona kubika stena, ugrađeno 3,2 miliona kubika betona, 167 hiljada tona armature i čelične konstrukcije i 69 hiljada tona opreme.

Kao zanimljivost navodimo i da je snaga svakog agregata, u vreme izgradnje, bila po 190 MW sa vertikalnim Kaplanovim turbinama prečnika 9,5 m i instaliranim protokom vode 800 kubnih metara u sekundi. U vreme montaže, turbine na „Đerdapu1“ bile su najveće turbine te vrste u svetu.

Pre pola veka u rad su istovremeno pušteni agregati i na našoj i na rumunskoj strani. Prevođenje brodova u rumunskoj prevodnici započelo je godinu dana ranije, 3. avgusta 1969. godine, a u oktobru 1970. počelo je prevođenje brodova u tadašnjoj jugoslovenskoj brodskoj prevodnici. HEPS „Đerdap 1“ nalazi se na 943. kilometru Dunava i lokacija koja obezbeđuje najoptimalnije iskorišćenje hidroenergetskog potencijala Dunava određena je na osnovu opsežnih studijskih i sveobuhvatnih istražnih radova. Izgrađena brana podigla je dotadašnji nivo reke, ukrotila opasne dunavske virove i Dunav stavila u funkciju proizvodnje zelene energije.

Komentari

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.

Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.

Jedno reagovanje na “Pola veka početka proizvodnje u prvoj dunavskoj fabrici struje”

  1. Mi rođeni u potopljeni krajevima, srce smo dali ovoj zemlji koja nas je sada ostavila i zaboravila. Izgrađena su umesto potopljeni naselja nova, ali kompletno zemljište potopljenog, flora i fauna izmenjene, klima takođe, sve je gore nego što je bilo. Sva arheološka nalazišta koja nikada nisu otkrivena. Nema moruna, ničeg nema… Zato sada podržavam sve koji se bore protiv minihidrocentrala

Komentari

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.

Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.