„Šta“ ili „što“, „kaj“ i „ča“

Prva hrvatska država bila je Dalmacija, još u devetom veku. Princ (kraljević) Trpimir Dalmatinski još je 852. postao vojvoda Dalmacije, dok je jedan od njegovih naslednika, Tomislav, ujedinio sva hrvatska plemena 925. Nešto potom, u XII veku, hrvatske zemlje ušle su u uniju sa tadašnjom Mađarskom, i od tada su mađarski (i nemački) uticaji na Hrvatsku postajali postepeno sve jači do dana današnjeg. Budući da su, kao i Srbi, naselili zemlje koje su većvekovima bile pod vlašću Rimskog carstva, veliki je broj kulturnih spomenika u Hrvatskoj koji su tu bili vekovima pre nove ere. Rana romaneskna umetnost se pojavila još u XI veku, dok je gotika stigla – sa blagim zakašnjenjem – u XIV stoleću.

Hrvatska za vreme Drugog svetskog rata nije imala mnogo sreće. Bila je nacistička država-marioneta koju je retko ko pitao šta želi. Rezultat je bio krvav – oko 200.000 Hrvata je svoj život izgubilo u nacističkoj Hrvatskoj. Nažalost, manija nacionalizma koja je inficirala ove prostore devedesetih na vlast je dovela Franju Tuđmana, koji je stari nacistički simbol (crveno-belu šahovnicu) ponovo uveo kao zvaničan simbol Hrvatske, dolivajući ulje na većrasplamtelu vatru srpsko-hrvatskih odnosa.

Hrvatska je poznata i po odista zanimljivoj jezičkoj situaciji i raznoraznim dijalektima. „Šta“ se može reći „što“, „kaj“, pa čak i „ča“, u zavisnosti gde je govornik odgajan. Ukoliko posetimo Istru, sa lokalnim stanovništvom ćemo se teško sporazumeti, zbog jakog uticaja italijanskog jezika. Pomešani jezik, koji se u lingvistici naziva koine, na Istri ima svoje ime – istro-romanski, i jedan je od retkih, veoma zanimljivih amalgama slovensko-romanskog porekla, kojim govori veoma mali broj ljudi. Često se može u njemu čuti čas italijanska, čas hrvatska reč, čas hrvatska rečsa italijanskom fleksijom, čas italijanska sa hrvatskom. „Naša kultura“ se, stoga, kaže – „nostra kultura“.

Puno je pisaca, pesnika i naučnika došlo iz Hrvatske tokom stoleća iza nas. Sa Srbima se Hrvati otmaju oko Nikole Tesle i Ive Andrića. Pored njih, tu su Marin Držić, vajar Ivan Meštrović, pisci Miroslav Krleža i Vladimir Nazor…

Danas je Hrvatska jedna relativno nova turistička atrakcija u Evropi. Omiljena je kao letnja destinacija Čeha i Slovaka, a izbor mesta za letovanje, od Splita do Dubrovnika, sa svim ostrvcima tj. otocima, odista je velika. Zemlja je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, sa perspektivnom budućnošću.

Autor je filolog, skandinavista, magistar evropske kulture na prestižnom programu Euroculture (Češka, Francuska)