Doživljaj nas samih na svijetu

Šaban Šarenkapić izabranik je svog Novog Pazara, ali mu zavičajem postaju i druge zemlje, predeli u koje ga je život odvodio. Crvene kuće(Kulturni centar Damad, 2014), formalno neuobičajena zbirka stihova i proze, i tematski je varijetetna. Četrdeset pesama i jedna duža pripovetka, koja bi, po širini i univerzalnosti teme, mogla biti i kratak roman. Zbirka započinje povest egzistencijalno smislenog traganja u pesmi Crvene kuće; tamo, gde se kao grimiz ljudskog mesa, pojavljuju fasade novoizgrađenih, a nikad dovršenih kuća, čiji su temelji na grobovima pređašnjih stanovnika:

Ali dušu vrijeđa

Sneveselna ideja

O mogućnosti opstajanja ičeg

A doma naročito dignitog na kostima

Civilizacija se, tako, sloj po sloj, kao u Vavilonu, kao u Troji, Aleksandriji, kao u Rimu, navikla na građenje na kostima pređašnjih. I ničeg više skarednog u tome nema, jer su zaveštanja onih, koji su nam uobličili i omogućili postojanje, odavno oteta i kao vlastita ih nosimo. Putnici i putopisci hodaju po grobovima neželjene dece (Rodna ukletost), iz grobova prosijava lice žene, skriveno velom, a Dubrovčanin Simo Budmani, sa one strane života, zapisuje jezu nad kasabom (Starogodna jeza). Lica netom ubijenog i dželata, sa muzejske fotografije, postaju paradigma svekolikog prepleta života i smrti, egzistencije i ništavila (Poredbena stanja).

U spoznavanju bitka, poimanju sopstva, valja putovati u prošlost, graditi crvenu kuću od cigala sopstvenog mesa, na kostima sećanja, ličnog i kolektivnog: tamo gde mati pod ključem čuva komadiće hleba (Snet o ključu), ili zaliva zimzelen-saksiju (Ljutika čežnje), tamo se broje predmeti iz očeve zaostavštine; ili se po susedstvu traga za pristojnom odećom, u kojoj brat može u paradu za Dan mladosti; ići tamo, gde Dubrovčanin Tomo Erušaljić, 1569, stranstvovanje pretvara u prepoznavanje ogoljene egzistencije, koja je svuda pod nebom ista (Promjena navike). Ili, još dalje u prošlost, u vreme kada je Altun Alem džamija zidana:

Najčešće u zidovima ima ljudske

Najređe mačinje a nimalo

Lisičje dlake („Okovi beščašća“)

Bude i onih, koji svoju žudnju za smislom tetoviraju na grudima (Večna žudnja), ili je, balagošću uma i lepotom duše, pronalaze u drugima:

Trudim se u letu da uhvatim zehru radosti tuđinske

Neka imam barem u nasluti što vjerniju skicu

Drugoga – što jednačniji odraz

Ispunjenosti („Šejh Muhamed“)

U prošlosti su kadijski sidžili beležili imena ljudi i gradova; noktima, pored Jeronimovog natpisa, upisuju svoje misli za nezaborav deževski rabi, koji idu u vojnu (Đurđevsko viđenje), ispovedaju se egzistencijalne jeze kadijskih sinova („Ježim se na pomisao, da nisam imao izbora“). Negda ratnici, a onda bonici od života, bivaju svedeni na stihiru sa turbeta, pod kojim počivaju, „Vazda u ružama kalemegdanskih čičekluka“. Između determinanti rođenja i smrti, čovek se od kosmičke studeni brani, kako zna i ume: ljubavlju, koja se produžava u potomstvu, selidbama i seobama („U navikama starim/u kući novoj sve bezvrijedno“), ili beharom s višnjevog drveta. Ali,

U tome ne bi bilo ničeg čudnog

Da u opadanje samo

Nije ugrađen

I moj strah od prolaženja („Sulejman Tabaković“)

Umetnost je samo jedan od pokušaja odgonetanja smisla, jer se i ona gradi na kostima onih, koji su pojmili sveopšti metafizički besmisao („Kao suprotnost iskustvu/Iz mita o Troji“). Pesnik je, eksplicite, objasnio nesrazmeru života i stvaranja:

Poredim učinak i grohotom se smijem („Primjenjiva umjetnost“)

U završnom delu zbirke, kratka proza Naška kudilema, romaneskno zaokružena, kazana u prvom licu, dirljivo ali bez patetike, prerasta u povest Zejninog života. Junakinja je sve, što junak priče mora biti: usudom određena da uzalud voli i stoga naterana da pati, hrabra u tragedijskoj predispoziciji da se protiv fatuma bori, iako zna da su bitke unapred izgubljene. Zejna, pripovedajući, kida tkivo svog bića, raščlanjuje ga i ponovo sastavlja, svesna da se samovanje nosi kao identitet, kao nužnost I odgonetka svih egzistencijalnih pitanja. U Zejni su uviri svih pesničkih tokova ove zbirke.

Dilema-literatura ili život – za Šarenkapića nije distinkcija, još manje dvojstvo, jer se u sublimnim slikama života, najsugestivnijim kad su slike bola, nalazi i polazište i ishodište životnih i umetničkih traganja. Dok kasapin Malik drži u ruci netom iščupano, još pulsirajuće srce vola, pesnik, mirom filosofa, oseća:

A srce

Pulsirajuće

Rabno emituje u kosmos

Moj doživljaj nas samih u svijetu („Ujedinjeno samstvo“)

Najdragocenije ideje Crvene kuće u dosluhu su sa drevnim istinama ljudskog roda. Ne treba se, dakle, plašiti bola, stečenog življenjem.