„Opasnost mnogo šira od samog Generalštaba — udar na čitav sistem zaštite i na kulturno pamćenje Beograda“: Estela Radonjić Živkov za Danas

Prema predlogu koji je SNS uputio Skupštini, zaštita bi bila ukinuta ne samo za blok između Kneza Miloša i Masarikove, već i za tri puta veću zonu u kojoj se nalazi čak 15 utvrđenih nepokretnih kulturnih dobara – od Amama u Kneza Miloša i Vaznesenjske crkve, preko Oficirske zadruge, Starog Generalštaba i SKC-a, do više palata ministarstava i pojedinačnih arhitektonskih dragulja koji čine identitet grada.

Konzervatorka Estela Radonjić Živkov upozorava da bi usvajanje ovakvog tumačenja značilo faktičko „brisanje“ svih ovih dobara iz pravnog poretka, njihovu potpunu izloženost investitorskom rušenju i devastaciji, ali i udar na sam sistem zaštite kulturne baštine u Srbiji. Umesto pitanja samo jednog kompleksa, pred Skupštinom se našla odluka koja bi mogla da preokrene čitavu istoriju urbanizma Beograda – poništavanjem decenija stručnog rada, suspenzijom važećih zakona i stvaranjem presedana da se sudbina kulturnog dobra menja političkom odlukom, a ne stručnim kriterijumima i zakonodavnim procedurama.

„Ako bi proširenje lex specialis-a bilo usvojeno, to bi faktički značilo brisanje čitavog niza utvrđenih nepokretnih kulturnih dobara, a samim tim i nikovo devastiranje ili uništenje Time bi se uništilo deo istorije Beograda od Antičkog Singidunuma do Dobrovićevog Generalštaba„, kaže Estela Radonjić Živkov, konzervatorka, za „Danas“.

Prema njenim rečima, to više nije samo pitanje Generalštaba.

„Reč je o najdrastičnijem zahvatu u sistem zaštite u novijoj istoriji Srbije, Tumačenjem Lex specijalisa koji se odnosi na jedan blok zgrada, sada se rušilačka ambicija širi na tri puta veću površinu u kojoj se nalazi 15 nepokretnih kulturnih dobara. Njihov značaj je nemerlji a njihovo devastiranje bi dovelo do brisanja jednog dugog istorijskog perioda kada je nastajala novovekovna srpska država i kada je ona bila poznata i priznata u svetu“, kaže naša sagovornica i dodaje o kojim objektima je reč.

Među tim objektima su:

Amam u Kneza Miloša (1948.) — jedan od najstarijih registrovanih spomenika u ovom delu grada.

Vaznesenjsku crkvu (1967.) — duhovni i urbani orijentir okoline. Izgrađena 1868. godine kao prva garnizonska crkva u čijoj porti se nalze i pojedinačno vredni objekt.

Dom radničke komore / Akademija 28 (2019.) — retko očuvano svedočanstvo radničkog organizovanja i kulture XX veka.

Zgradu „Manježa“ (JDP, 1984.) — jednu od najznačajnijih modernističkih javnih građevina.

Zgradu starog Generalštaba (1984.) — raniji simbol vojne i državne arhitekture.

Zgradu Oficirske zadruge (1966.) — izuzetno delo srpske secesije, status „velikog značaja“.

Kasarnu sedmog puka (1992.)

Kuću porodice Najdanović (1984.)

Oficirski dom / SKC (1984.)

Palatu Ministarstva finansija (2001.)

Palatu Ministarstva šuma i ruda / MSP (2001.)

Porodičnu kuću Nikole Nestorovića (1963.) — dom autora koji je formirao identitet modernog Beograda.

„Veliki deo zaštićenog područja uz Ulicu kneza Miloša (2020.), kao prostorne celine od posebnog značaja za razvoj državne administracije i urbanizma“, kaže Estela Radonjić Živkov.

Šta znači brisanje ovih dobara?

Prema predlogu autentičnog tumačenja zakona

– Republički geodetski zavod bi bio obavezan da obriše sva ova dobra iz registra u roku od 15 dana,

– za ovaj prostor više ne bi važila nijedna ranija odluka o utvrđivanju kulturnih dobara,

– prilikom izdavanja uslova za gradnju ne bi se primenjivale ni odredbe o zaštićenim okolinama,

Zona bi postala de facto prazna karta za dalji investitorski urbanizam.

„Drugim rečima — nijedan od ovih objekata više ne bi postojao kao kulturno dobro u očima zakona, iako su zakonito utvrđeni, dokumentovani i deo identiteta grada“, objašnjava naša sagovornica.

Suštinska posledica

Ovim postupkom bi se:

poništile decenije stručnog rada,

ugrozio ustavni poredak, jer lex specialis suspenduje važeće sistemske zakone,

stvorio presedan da se bilo koje kulturno dobro u Srbiji može izuzeti „političkom odlukom“.

„Zato je opasnost mnogo šira od samog Generalštaba — ovo bi bio udar na čitav sistem zaštite i na kulturno pamćenje Beograda“, zaključuje Estela Radonjić Živkov.