U prepunoj Velikoj sali Doma omladine nedavno je premijerno prikazan dokumentarni film „Prag i srpski slikari“. Iza ovog tačnog, ali ne baš atraktivnog naslova, krije se izuzetan film scenariste i reditelja Nenada Ognjenovića, autora koji je, zajedno sa svojim timom, a u produkciji beogradske Nire i češkog Fine production-a, nakon petogodišnjeg posvećeničkog istraživanja i snimanja uspeo da napravi umetničko delo višestrukih kvaliteta.
Naime, Ognjenović je kroz naizgled marginalnu temu uticaja praške slikarske škole s kraja devetnaestog i početka dvadesetog veka na srpsko slikarstvo, na komunikativan, edukativan i estetski relevantan način, pokazao kako se baštini nacionalna kultura, kako se njene vrednosti dovode u objektivnu korelaciju sa evropskim kulturnim nasleđem i u kojoj meri je prožimanje uticaja predstavnika osobenih južnoslovenskih sredina značajno za „evropeizaciju“ celokupnog balkanskog prostora. Prag je, u to doba, na planu likovne umetnosti bio značajna sredina u kojoj su se obreli, u kratkom vremenskom periodu, srpski studenti poput Teodora Švrakića, Branka Radulovića, Miloša Golubovića, Mihajla Milovanovića, Jovana Bijelića, Stojana Aralice, Milana Konjovića, Stevana Čalića, Ivana Radovića, Borislava Bogdanovića i dr, a njihov „zajednički imenitelj“ bio je profesor Vlaho Bukovac, poznati hrvatski i jugoslovenski slikar, koji je u praškoj fazi slikao u poentilističkom stilu, što se i te kako odrazilo na njegove studente, pa čak i na one koji su se buntovnički diferencirali od svog učitelja, poput, na primer, Bijelića ili pak jednog od retkih značajnijih predstavnika kubizma u nas, Radovića.
Različite i mnoge uistinu potresne životne priče ovih slikara, od kojih smo neke tako bahato zaboravili, ispričane i uz pomoć dobrog izbora sagovornika, a potcrtane znalačkim izborom slika, zavodljivim arhivskim materijalom i odličnom muzikom, postavile su brojna pitanja glede našeg sveukupnog odnosa prema nacionalnoj kulturi, ophrvanog politikantsvom i utilitarizmom. I tu se, na idejnom planu, krije vrhunski kvalitet ovog bitnog i slojevitog filma.
Da je sreće da se u nas snima više ovakvih filmova, te da se oni, između ostalog, uvrste u ovdašnje školske programe, možda bismo u mračnom tunelu naše perspektive počeli sa označavanjem koloritnih tačaka koje bi se, u duhu poentilizma, vremenom i upornim radom multiplicirale i onda bi te i takve važne svetlucave tačke našeg, i ne samo našeg, nacionalnog bića, jedna do druge, po principu komplementarnosti, u oku posmatrača – do čijeg nam je suda, kako vidimo, danas više stalo nego do nas samih – stvorile iluziju celovitosti forme koja nam nedostaje da bismo, kao narod, preživeli istoriju.
Ali, za tako što potrebno je, za početak, u zemlji Stradiji obezbediti budžet za film…
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
