Veza sa hlebom života

„U likovnoj umetnosti crkve, kompoziciona struktura scene „Rođenje Hristovo“ je formirana u IV veku i od tada ona ima neizostavno mesto u poštovanju kulta praznika „Božića“. Hristos je rođen u gradu Vitlejemu što na jevrejskom znači „Dom Hleba“, čime se uspostavlja veza sa Hristom kao sa hlebom života. Takođe prema proroku Miheju (Mih 5,1/3) Mesija je trebalo da bude rođen u istom gradu kao i car i prorok David. Gradu koji je nekada nosio naziv Eufrat, a potom u vreme Hristovog rođenja Vitlejem“, kaže Jović.

On objašnjava da je u tradiciji istočne crkve, tokom više epoha, Božić prikazivan u različitim varijacijama sa širom ili skromnijom deskripcijom.

„Osnova sadržaja je opisana u različitim slikarskim priručnicima od kojih najobimniji predstavlja priručnik o slikarskim veštinama Erminija Dionisija iz Furne. Radnja je smeštena u stenoviti pejzaž, kompoziciono težište čini prostor pećine sa likovima Bogorodice i novorođenog Hrista. Oko ove osnovne konstrukcije slikari su različito grupisali ostale učesnike događaja: Josifa, pastire, mudrace sa istoka i anđele, ali i epizodu Hristovog kupanja. Predstava je natkriljena zvezdom koja je najavila događaj i bila vodilja mudracima do mesta poklona. Pećina predstavlja tamu sveta kojoj je jedino Spasitelj mogao dati svetlost. Ovde se može napraviti paralela sa prethodnom antičkom, paganskom tradicijom, prema čijoj teogoniji pećina predstavlja mesto gde se rađaju bogovi. Bogorodica je smeštena u centralni deo kompozicije, kako leži na crvenoj prostirci. Ona može biti nežnog izraza lica, kada se naglašava trenutak u kojem ona prepoznaje bogočovečansku prirodu Bogomladenca, ili ozbiljnog kada predoseća tragičan kraj Sina. Pokraj nje je Hristos koji se predstavlja na jaslama koje formom asociraju na sarkofag, što simbolizuje Njegovo kasnije stradanje. Povoj u koji je Hristos odeven, u isto vreme je i simboličan prikaz platna u koje će biti povijeno Njegovo telo posle Raspeća“, objašnjava Jović. On kaže da likovna predstava Božića u tradiciji religiozne umetnosti Rimokatoličke crkve može imati jednostavniju sadržajno-simboličku strukturu.

„Prema jevanđeoskim tekstovima, Hristos je rođen tokom noći. Ova činjenica je uticala da su umetnici zapadnog i srednjoevropskog kulturnog kruga počev od renesanse, a naročito u baroku, više usmereni na likovno oblikovanje čiju kompoziciono-ritmološku celinu dominantno grade odnosi svetlosti i senke, a prostor biva konstruisan shodno potrebama date vizuelne predstave. Bogate tradicije istočne i zapadne crkve, shodno svojim raznolikim senzibilitetima i učenju, umetnošću slave događaj Hristovog rođenja. U tom mnoštvu, bez namere da se zapostave druga velika ostvarenja, mogao bih izdvojiti toplo i dinamično Tintoretovo „Poklonjenje pastira“, i intimističkom atmosferom obojeno istoimeno delo Žorž de le Tura, ali i veličanstveno i suptilno Sopoćansko Rođenje Hristovo kao i fresku snažnog izraza iz manastira Dečana“, zaključuje Goran Jović.