U okviru državnog projekta obeležavanja 1700 godina od donošenja Milanskog edikta, Narodni muzej će u Viminacijumu 18. maja predstaviti jedinstvenu izložbu „Konstantin Veliki i Milanski edikt 313. – Rađanje hrišćanstva u rimskim provincijama na tlu Srbije“, koja će posetioce odvesti u vreme kada je područje Srbije bilo od posebne važnosti za Rimsko carstvo.
Biće izložen raznovrstan materijal, kao što su skulpture i fragmenti arhitektonske plastike klesani u kamenu i upotrebni predmeti – nakit, kultni predmeti i predmeti ceremonijalnog karaktera, posude od plemenitih metala, keramike i stakla, delovi vojne paradne opreme, rimski carski novac i carski medaljoni.
– Reč je o reprezentativnim arheološkim nalazima koji su otkriveni na našim prostorima, a predstavljaju najautentičnija svedočanstva koja su nastajala u rasponu od kraja II i krize III veka, do VI i VII veka. Oni oslikavaju doba koje prethodi vremenu Konstantina Velikog, period njegove vladavine, ali i vredno nasleđe prvog hrišćanskog cara. Eksponati potiču sa različitih lokaliteta u Srbiji, među kojima su najznačajniji oni otkriveni u okviru rezidencijalnih kompleksa u Sirmijumu (današnja Sremska Mitrovica), Naisu (današnji Niš) i Medijani kod Niša. Pored ovih gradsko-rezidencijalnih centara u ovom periodu nastali su i palatijalni kompleksi u Gamzigradu (Feliks Romulijana kod Zaječara) i Šarkamenu kod Negotina, koji su pored utvrđenih palata sadržavali i memorijalne spomenike u okviru kojih se obavljao proces divinizacije careva i članova njihovih porodica. Bogatstvo života u urbanim centrima reprezentuju nalazi od zlata, srebra i bronze, a na veoma značajnu rudarsku delatnost na ovoj teritoriji ukazuju nalazi u Singidunumu (Beograd) i Viminacijumu (Kostolac kod Požarevca), ali i iz okoline Šapca, iz oblasti planine Rudnik i sa dunavskog limesa – kaže u razgovoru za Danas Bojana Borić Brešković, direktorka Narodnog muzeja Srbije.
Koji eksponati se izdvajaju po vrednosti i retkosti?
– Ne umanjujući značaj nijednog od odabranih eksponata, kao poseban kuriozitet izdvojili bismo portret Konstantina Velikog, rađen u bronzi, a otkriven 1900. godine u Naisu, današnjem Nišu, rodnom mestu ovog cara. Pored toga, Konstantin Veliki će biti predstavljen i prikazom na veličanstvenoj kameji od poludragog kamena – sardoniksa, nađenoj u selu Kusadak kod Mladenovca. Na izložbi će biti prikazani i srebrni tanjiri koji slave desetogodišnjicu vlasti cara Licinija. Ovi tanjiri su takođe nađeni u Nišu i predstavljaju kulturna dobra od izuzetnog značaja.
Od arheoloških nalaza otkrivenih poslednjih decenija izdvaja se portret imperatora Galerija pronađen u Gamzigradu, carskoj rezidenciji Feliks Romulijana. Na obližnjem lokalitetu Šarkamen kod Negotina, koji je takođe rezidencijalni kompleks, verovatno cara Maksimina Daje, otkriven je komplet zlatnog nakita koji čine tri ogrlice, tri prstena i dve minđuše. Zajedno sa ovim nakitom u mauzoleju na Šarkamenu bile su položene i pločice od zlatnog lima sa utisnutim predstavama sa novca iz doba tetrarhije. Pored pomenutih eksponata na izložbi će biti predstavljeni i mnogobrojni primerci zlatnog nakita koji je otkriven na više nalazišta u Srbiji. Budući da je rimski Sirmijum bio jedan od najznačajnijih ranohrišćanskih centara biće izloženi i spomenici na kojima su prikazane starozavetne scene, kao i natpis koji pominje baziliku sv. Irineja, prvog istorijski posvedočenog episkopa Sirmijuma.
Da li možete napraviti poređenje ove kolekcije sa nekom drugom kolekcijom u svetu koja se odnosi na dati period?
– Kolekcija koja će biti prikazana na izložbi obuhvata nekoliko dela od izuzetnog značaja koja pripadaju svetskoj kulturnoj baštini. Kao takvi, ovi spomenici su bili ustupljeni za potrebe velikih izložbi priređivanih povodom jubileja Konstantinovog dolaska na vlast i Milanskog edikta, koje su realizovane u Riminiju (2005), Triru (2007) i Milanu (2012-2013). Svojim izuzetnim značajem ovi predmeti su umnogome doprineli da se shvati istorijska pozadina Konstantinove vlasti, kao i umetnički pravci negovani u toj epohi. Na ovaj način kolekcija koja će biti prikazana na izložbi Narodnog muzeja u Beogradu uklapa se u porodicu velikih muzejskih kolekcija koje se čuvaju u najpoznatijim svetskim muzejima – Kapitolinskom muzeju u Rimu, Luvru, Umetničko-istorijskom muzeju u Beču, Britanskom muzeju u Londonu.
Imajući u vidu da su mnogobrojni carevi koji su vladali u periodu od sredine III do sredine IV veka, rođeni, boravili ili umrli na teritoriji današnje Srbije, arheološki predmeti otkriveni na našim prostorima ostaju nezaobilazno svedočanstvo za istoriju kasnoantičkog perioda u celom Rimskom carstvu.
Dvadesetčetvoročasovni nadzor
– Izlaganje izuzetnih kulturnih dobara zahteva prvenstveno odgovarajuće mikroklimatske uslove koji podrazumevaju temperaturu od 18 do 22 stepena kao i vlažnost vazduha od 50 procenata. Pored toga, nužno je da izlagački prostor poseduje fizičko-tehničko obezbeđenje, koje podrazumeva dvadesetčetvoročasovni fizički nadzor, sistem video-nadzora, kao i sistem zaštite od požara.
Gostovanje u drugim gradovima i inostranstvu
– Planirano je da izložba bude postavljena u atrijumu Narodnog muzeja u Beogradu kao i u adekvatnom galerijskom prostoru u Nišu. Pored toga, ukoliko se stvore neophodni uslovi, izložba bi mogla da bude prikazana i inostranoj publici, ali kako je reč o preliminarnim dogovorima, u ovom trenutku ne bismo mogli da preciziramo gde će izložba gostovati nakon izložbi u Srbiji.
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
