Merenje kvaliteta vazduha pomoću mahovine

Merenje se radi u okviru projekta „Biomonitoring teških metala u vazduhu duž glavnih saobraćajnica grada“ pomoću metode koju je razvio tim naučnika iz Laboratorije za fiziku okoline Instituta za fiziku, a na osnovu čega je moguća izrada odgovarajućih mapa zagađenosti vazduha. Vrećice mahovine su, pored ostalog, postavljene na raskrsnici ulica Kneza Miloša i Kralja Milana, Skupštine Srbije, na Zelenom vencu, kod Vukovog spomenika, u Cvijićevoj ulici, na Banovom brdu, na Ušću i u Glavnoj ulici u Zemunu.

Prema rečima menadžerke projekta Mire Aničić Urošević, biomonitoring se u svetu, ali i u Srbiji koristi duži niz godina u raznim ekološkim istraživanjima, a podržan je od strane Grada i Naftne industrije Srbije.

– Biomonitoring predstavlja jeftiniju, ali i jednostavniju alternativnu metodu u poređenju sa standardnim instrumentalnim merenjima – kaže Ančić Urošević. Kako je objasnila, biomonitori predstavljaju organizme, delove organizama ili zajednicu organizama koji izloženi različitim vrstama zagađenja daju informacije o kvalitetu i stanju životne sredine. Ona dodaje i da se takođe mogu koristiti za otkrivanje negativnih uticaja koje različite antropogene aktivnosti, poput industrijske delatnosti, saobraćaja, imaju na životnu sredinu. A da su se prema brojnim istraživanjima mahovine pokazale kao dobri biomonitori zagađenosti vazduha, zahvaljujući morfološko-fiziološkim osobinama. Ančić Urošević je podsetila da mahovine predstavljaju u evolutivnom smislu primitivnu, ali široko rasprostranjenu grupu kopnenih biljaka, navodeći da je do danas na Zemlji zabeleženo između 22.000 i 27.000 različitih vrsta, dok se u Srbija po raznovrsnosti mahovina izdvaja kao jedno od najbogatijih područja u Evropi.

Prva ispitivanja atmosferskog zagađenja korišćenjem mahovina sprovedena su u skandinavskim zemljama pre oko 40 godina. U Srbiji je, za potrebe merenja kvaliteta vazduha, u okviru Laboratorije za fiziku okoline razvijena metoda aktivnog biomonitoringa teških metala i policikličnih aromatičnih ugljovodonika u vazduhu korišćenjem vrećica s mahovinom, koja je uspešno primenjena u nekoliko studija slučaja na području Beograda.

Tokom 2013. godine tim naučnika iz Laboratorije za fiziku okoline je realizovao i projekat „Aktivni biomonitoring metala i drugih elemenata u vazduhu Beograda korišćenjem vrećica s mahovinama“, koji je podržan od strane Sekretarijata za zaštitu životne sredine grada Beograda.

Saradnja sa ruskim Institutom

Projekat „Aktivni biomonitoring elemenata u tragovima u vazduhu ulica kanjonskog tipa Beograda i Moskve korišćenjem mahovine Sphagnum girgensohnii Russow“ realizovan je 2012. On je izveden u okviru saradnje Laboratorije za fiziku okoline Instituta za fiziku sa Objedinjenim institutom za nuklearna istraživanja u Dubni iz Rusije. Projekat je sproveden u centralnom delu Beograda i Moskve kako bi se testirale vertikalne i horizontalne distribucije elemenata u vazduhu karakterističnih urbanih ambijenata.