Pojam neonacizam odnosi se na ideologiju društvenih ili političkih pokreta formiranih posle Drugog svetskog rata koji nastoje da ožive neku varijantu nacizma. Neonacisti su od nacističke ideologije „pozajmili“ pojedine elemente, uključujući militantni nacionalizam, fašizam, rasizam, ksenofobiju, homofobiju i antisemitizam. Poricanje holokausta, nošenje nacističkih simbola i obožavanje Adolfa Hitlera predstavljaju zajedničke imenitelje za neonacističke pokrete. Neke države Starog kontinenta su donele stroge zakone kojima se zabranjuje iskazivanje pronacističkih, rasističkih, antisemitskih i homofobičnih stavova. Takođe, u mnogim evropskim zemljama zabranjeno je nošenje simbola koji se dovode u vezu sa nacizmom.
U pokušaju da se izbori sa avetima prošlosti, Zapadna Nemačka je ubrzo po završetku Drugog svetskog rata započela proces poznat kao denacifikacija. Jedan od prvih koraka na tom putu predstavljalo je donošenje zakona kojim se zabranjuje nacistima da javno izražavaju svoja uverenja i da učestvuju u političkom životu. Između ostalog, nošenje svastike postalo je kažnjivo.
Ipak, posle ujedinjenja Nemačke, pojedine neonacističke grupe osnažile su svoja uporišta jer je njihova ideologija privukla nezadovoljne tinejdžere na istoku zemlje, gde je stopa nezaposlenosti bila visoka. Neonacističke grupe počele su da izražavaju gnušanje prema ljudima iz slovenskih država, naročito iz Poljske, i napadali su kampove za smeštaj izbeglica i imigranata. Prema zvaničnim podacima, godine 1991. zabeležena su 849 zločina iz mržnje, a 1992. taj broj povećan je za 636. Ultradesničarska organizacija Nacionalna asocijacija mladih istočne Nemačke, koju podržava Nacional-demokratska partija Nemačke, najavila je u februaru 2009. marš povodom šezdeset pete godišnjice bombardovanja Drezdena, ali ih je policija sprečila da to učine.
Kad je reč o Austriji, Slobodarska partija, koja je osnovana 1956, u početku je smatrana utočištem za neonaciste. Takva reputacija dodatno je osnažena kada je Jerg Hajder 1986. preuzeo stranačko kormilo, jer je počeo da glasno brani pojedine elemente nacizma, ističući da je Hitler vodio delotvornu politiku u oblasti zapošljavanja. Prema tvrdnjama istoričara Voltera Lakera, Slobodarska partija nije fašistička stranka u tradicionalnom smislu, s obzirom na to da ne zagovara ukidanje demokratskog poretka niti upotrebu nasilja, ali je poznato da je Hajder na sastanke pozivao i nekadašnje naciste. Hajder je 2005. napustio Slobodarsku partiju i osnovao Savez za budućnost, koji je na parlamentarnim izborima u septembru 2008. osvojio četvrto mesto, dok je Slobodarska partija „nadmetanje“ završila kao trećeplasirana. U oktobru iste godine Hajder je poginuo u saobraćajnoj nesreći.
Belgijska neonacistička organizacija Krv, otadžbina, dostojanstvo i vernost, koja je oformljena 2004, postala je poznata evropskoj javnosti u septembru 2006, kada je na osnovu antiterorističkih zakona i zakona protiv rasizma i antisemitizma uhapšeno 17 njenih članova, uključujući 11 pripadnika vojske. Ministarstvo pravosuđa saopštilo je da su uhapšeni pripremali terorističke napade u cilju destabilizacije države. Prema navodima novinara Manuela Abramovica, najtvrdokorniji članovi te organizacije nameravali su da se infiltriraju u državne mehanizme.
Ipak, stiče se utisak da su finski ultradesničari postali najotvoreniji u iskazivanju svojih stavova. Nacionalsocijalistička radnička partija Finske, koja je nedavno podnela zahtev da bude registrovana kao politička stranka, osmislila je program po ugledu na Hitlerovu ideologiju. Ilustracije radi, u dokumentima te organizacije muslimani su označeni kao glavni protivnici i predloženo je da se oni koji izdaju Finsku proteraju iz te države.
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
