Najvredniju imovinu ostavila kraljica Natalija

U toku rata, mnoge zgrade-zadužbine su srušene, nekima je opala vrednost, dok su novčani fondovi nestali. Država je u međuvremenu oduzela najveći deo imovine ovoj visokoškolskoj instituciji kroz procese nacionalizacije i eksproprijacije od 1945. godine. Rešenjem Ministarstva kulture iz 1995. godine Univerzitetu je vraćeno samo 11 zadužbina i dva fonda.

Zadužbine i dobrotvori

– Zadužbine čine nekretnine ili novčani fondovi koji su ljudi ostavili Beogradskom univerzitetu sa određenim ciljevima. Zadužbinari su testamentom odredili u koje svrhe će ići novac zarađen od iznajmljivanja stanova ili poslovnih prostora u zadužbinama. Dobrotvori su bili uglavnom nepismeni i bogati rodoljubi, koji su uočili značaj obrazovanja. Onaj ko upravlja zadužbinom dužan je da poštuje ciljeve dobrotvora – objašnjava za Danas Jasmina Kabadaja, rukovodilac Sektora za poslove staranja o imovini, zadužbinama i fondovima ovog univerziteta.

Zanimljivo je, kako kaže, da su nekada vladari morali da daju saglasnost na želje zadužbinara da ostave svoju imovinu narodu. Najveći donatori Univerzitetu bili su Luka ĆelovićTrebinjac, Miša Anastasijević, Đoka Vlajković, Vlajko Kalinić, Milan StefanovićSmederevac, Veselin Lučić i kraljica Natalija Obrenović. Među dobrotvorima su često bili i članovi kraljevskih porodica, kao i strani zadužbinari. Jedna od takvih bila je Australijanska zadužbina, namenjena za antropogeografiju, sociologiju i ekonomiju.

– Među vrednim poklonima Univerzitetu u Beogradu se nalaze i zbirka umetničkih dela kolekcionara Joce Vujića, zbirka novčića koju je darovao Đorđe Vajfert, ali i arheološka zbirka ser Čarlsa Hajda, kolekcionara iz Engleske. Poklonjene su i mnoge zgrade za potrebe visokoškolstva, koje ne služe za sticanje prihoda za stipendiranje – ističe Kabadaja.

Takva zgrada je Kapetan Mišino zdanje, koje je „svom otečestvu“ darovao Miša Anastasijevići u kojoj se danas nalazi Rektorat. Iz Karnegijeve zadužbine dobijena su sredstva za izgradnju zgrade Univerzitetske biblioteke, a kralj Aleksandar I podigao je prvi studentski dom na Balkanu, u blizini današnjeg Vukovog spomenika. Plac za Botaničku baštu „Jevremovac“ poklonio je kralj Milan Obrenovićdavne 1889. godine, tadašnjoj Velikoj školi.

Najvredniju imovinu Beogradskom univerzitetu je ostavila kraljica Natalija Obrenović- 9.000 hektara šume na području opština Majdanpek i Kučevo i dva rudnika zlata. Rečje o poklonu u znak zahvalnosti beogradskim studentima i profesorima, koji su jednom prilikom sprečili kralja Milana da je protera iz zemlje. Studenti su, kada je kočija krenula putem zemunskog pristaništa, svojim telima i konjima sprečili kraljicu da napusti Beograd. Nakon abdiciranja kralja Milana i ubistva kralja Aleksandra i Drage Mašin, Natalija je kao zakonski naslednik svog sina postala vlasnik imanja koji je 1923. godine poklonila Univerzitetu. Manji deo ovog imanja danas koristi Šumarski fakultet, dok je ostatak pod upravom „Srbijašuma“.

Sporovi s opštinama

Nakon Drugog svetskog rata zadužbine su nacionalizovane, a mnoge gradske opštine stanove su prodale stanarima. Prema rečima Kabadaje, od 2000. godine vodi se oko 50 sporova za poništenje ugovora o otkupu, dok su samo opštine Stari grad i Vračar vratile prava korišćenja Beogradskom univerzitetu.

– Imovina zadužbina ne sme se otuđivati, jer je to ostavljeno narodu i državi za potrebe visokoškolskog obrazovanja. Veoma je potresno kada čitate testamente tih ljudi, koji su čak najbližu rodbinu lišili nasledstva da bi ostavili imovinu svom narodu da se oplemeni i opismeni – navodi naša sagovornica.

Ona napominje da su zgrade kada su vraćene na korišćenje Univerzitetu bile u „jezivom stanju“, a većina su i spomenici kulture. Za poslednjih pet godina adaptirane su sve spoljašnje fasade, neke dvorišne, sređeno je stepenište, zamenjena vrata, prozori i još mnogo toga. Država i grad, kako kaže Kabadaja, takođe se trude i pomažu u obnavljanju zadužbina.

Stipendije i nagrade

– Osim održavanja ovih zgrada, prihodi od iznajmljivanja stanova i poslovnih prostora u njima koriste se za stipendiranje najboljih studenata, dodeljujemo nagrade, pružamo pomoćza lečenje bolesnih i slično. Sve to, naravno, zavisi od namene zadužbina. Mesečni prihod koji na taj način ostvarujemo iznosi oko dva miliona dinara – priča Kabadaja.

Od tog novca Univerzitet stipendira 150 akademaca, koji mesečno dobijaju po 6.000 dinara tokom cele godine. Iz ovih fondova obezbeđuje se i šest nagrada, šest participacija za školarinu doktorskih studija, dok se po 160.000 dinara godišnje izdvaja za najbolje naučno i književno delo.

– I danas ima ljudi koji ostavljaju svoje stanove i drugu imovinu Beogradskom univerzitetu. Uglavnom su to ljudi koji su doživeli neku ličnu tragediju, kao što je gubitak dece studenata ili nisu imali potomstvo, pa imovinu ostave za školovanje mladih. Među novoosnovanim fondovima su Fond „Sestre Bulajić“, Fond „Ljubice Cige Vojteh Dragićevići Nikole Dragićevića“, Legat „Danice i Ivana Feofilaktov“ i Legat „Koste Migrića“ – navodi Kabadaja.

Svaka zadužbina je pravno lice. Njima upravljaju odbori koji slede volju zadužbinara, donose odluke, finansijski plan i finansijski izveštaj, koje potom usvaja Savet Univerziteta.

Velelepne zgrade

Zadužbine Beogradskog univerziteta uglavnom su velelepne zgrade u samom centru grada. To su objekti u Sinđelićevoj 26, General Ždanovoj 9, Ruzveltovoj 20, Terazije 39, Svetogorskoj 12, zatim Andrićev venac 12, Đorđa Jovanovića 5, u ulici Gundulićev venac 39, Đure Đakovića 30, kao i u Bulevaru kralja Aleksandra 26, Vlajkovićevoj 5 i Gospodar Jevremovoj 55.