Politička alegorija bejrutskog mjuzikla

Odjek eksplozija u Bejrutu pre neverovatno tople Nove godine dao je nove valere i značenja predstavi „Kan ya ma kan“ („Nekada davno“) u izvedbi proslavljenog bejrutskog pozorišta „Karakala“. Ova pozorišna trupa već četiri decenije spaja elemente mjuzikla brodvejskog tipa i orijentalnog plesa, zapadne i arapske muzičke tradicije, nastupajući u salama širom sveta. Sam uvod predstave otvara put za njeno tumačenje u znaku aktuelnih društvenih tenzija: „Nekada davno, ljubav je ispunjavala naš dom, grejala nas je nežnost, ali nam je prošlost došla u pohode, ukrala nam sreću, blagostanje i spokoj.“

Predstava skrojena od bajki iz „Hiljadu i jedne noći“ prati borbu dvojice braće za presto kralja Šahrijara, uz muziku „Šeherezade“ Nikolaja Rimskog Korsakova u izvedbi simfonijskog orkestra, da bi se u drugom delu pretočila u Ravelov „Bolero“, aranžiran u orijentalnom stilu, a na kraju slede folklorne libanske pesme uz zvuke arapske laute i tarabuke.

Trupa sastavljena od libanskih plesača i majstora igre iz zemalja bivšeg Sovjetskog Saveza, odevena u unikatne kostime, besprekorno je izvodila koreografiju koja objedinjuje pokrete klasičnog baleta i tradicionalne libanske igre sa mačem, kopljem i svilenim šalovima. Mistična ekstravagancija istoka u tonovima ljubičaste, plave, žute u teksturi svile, čipke i satena, dopunjena je vrhunskom tehnikom trodimenzionalnog ekrana na kojem su promicale scene složene istorije Libana i Bejruta. Iz starog doba, tu je palata libanskog emira Fakredina, koji se borio protiv Turske carevine za samostalnost svog emirata, boravio u Firenci na dvoru Medičija i sanjao da u svoju domovinu na Bliskom istoku donese arhitekturu i umetnost italijanske renesanse.

Tu su i slike iz novije istorije: crno-bele panorame bejrutske luke, katarke trgovačkih brodova. Na molu brodove dočekuju Bejrućani u dvorednim evropskim odelima, ali sa fesom na glavi. Pored njih brojni Evropljani u dvorednim odelima i sa šeširima. Na zalasku turskog doba, fijakeri na kojima su vrata ukrašena rezbarijama, a kasnije u zlatnim godinama grada vide se „kadilaci“ sa krilcima na gepeku. Osim Bejruta, ređaju se slike drugih libanskih gradova (koji su među najstarijima na svetu): Biblos, Sidon, Tir, Balbek – ostaci feničanske, grčke, rimske i vizantijske civilizacije. Šiitske i sunitske džamije. Maronitske, katoličke, grčke crkve i groblja u Bejrutu. Modrozelene šume kedra, koji je i na libanskoj zastavi.

Transpozicija današnjeg konflikta u stari svet, objedinjavanje muzičkih tradicija i plesnih koraka, nisu nepoznati teatarski postupci. Ono što daje avangardni plašt Karakalinoj predstavi jeste neponovljivi kolorit kostima i njegova usklađenost sa virtuelnom scenografijom koja drži korak sa svetskim pozorišnim trendovima. Fabula predstave okupljena oko dvorskih intriga prstenasto se otvara kroz ritam pesme koji objedinjuje sve plesače na sceni, udare stopala o pozorišne daske i reči sve jasnije poruke. Posebno je impresivna igra i muzika beduina, čija su nomadska plemena lutala prostorima arabijske, sirijske i severnoafričke pustinje i naučila da prežive u negostoljubivim okruženjima. Njihova igra je istočnjačka tajnovita snaga duha i tela, konj koji promiče na pozadinskoj slici je simbol moći, a kamila deo svakodnevnog života. Lepota prirode, peščane ravnice i peskovita brda pod kapom snega, kontrasti mora, peska i snega, su najsnažnije slike pored srednjoistočnjačke izvorne umetnosti igre. Karakala stil igre se prepoznaje kao orijentalni folklorni identitet arapske kulturne prošlosti.

Nagoveštena na početku, antiratna poruka predstave postaje i sasvim eksplicitna kroz stihove koji pozivaju na nacionalno ujedinjenje ili, rečeno balkanskim rečima, pomirenje zavađene braće zarad zajedničke tradicije i ljubavi prema libanskoj zemlji. Publika oduševljeno pljeska na ove stihove, prvog dana Nove godine. Iako je prošla godina bila u neizvesnosti i iščekivanju vesti iz Damaska koji je nepunih stotinu kilometara daleko, mnogi građani Bejruta misle da mir nije utopija. Predstava Karakalinog pozorišta je vapaj za mirom u zemlji gde mnoge rane nisu zaceljene, a iskustvo građanskog rata okončanog početkom devedesetih još uvek je bolno i sveže.