Na današnji dan umro je Jovan Cvijić – naučnik koji je život posvetio razumevanju Balkana i ljudi koji na njemu žive

Rani život i obrazovanje

Jovan Cvijić rođen je 12. oktobra 1865. godine u Loznici. Upravo u tom gradu završio je osnovnu školu i započeo gimnazijsko obrazovanje, koje je nakratko nastavio u Šapcu, a potom i u Beogradu. Već u mladosti pokazivao je snažno interesovanje za prirodu, prostor i ljude –  teme koje će kasnije obeležiti čitav njegov naučni rad.

Gimnaziju je završio 1884. godine, nakon čega se upisao na studije geografije na tadašnjoj Velikoj školi u Beogradu. Tokom studija bio je izuzetno aktivan, naročito u organizovanju i izvođenju terenskih ekskurzija, koje su postale ključni deo njegove naučne metodologije. Još kao student, Cvijić se oglasio i svojim prvim naučnim radom – „Prilog geografskoj terminologiji našoj“, objavljenim u časopisu Prosvetni glasnik, piše nova.rs.

Prvi koraci u nauci i prosveti

Diplomirao je 1888. godine, a već tada započinje svoja sistematska istraživanja terena širom Srbije. Iste godine počinje i da predaje geografiju u Drugoj muškoj realnoj gimnaziji u Beogradu, čime ulazi u svet prosvete i nauke koji će obeležiti njegov život. Njegova radoznalost i ambicija ubrzo ga vode dalje – 1889. odlazi u Beč kao stipendista Ministarstva prosvete, kako bi nastavio stručno usavršavanje i pripremu doktorske disertacije.

Boravak u Beču bio je presudan za Cvijićev naučni razvoj. Paralelno sa studijama, nastavlja da organizuje i realizuje brojne ekskurzije, kako u zemlji, tako i u inostranstvu, prikupljajući podatke koji će kasnije postati temelj njegovih kapitalnih dela. Doktorsku disertaciju odbranio je 1892. godine, a početkom naredne godine stekao je zvanje doktora nauka.

Das Karstphanomen

Posebno mesto u naučnom radu Jovana Cvijića zauzimala su istraživanja karsta, odnosnoa krasa, prirodnog fenomena koji je u njegovo vreme bio slabo proučen i nedovoljno sistematizovan. Cvijić je među prvima u Evropi pristupio krasu kao celovitom geomorfološkom sistemu, povezujući reljef, podzemne vode i klimatske uslove. Upravo zahvaljujući njegovim istraživanjima, kraški predeli Balkana ušli su u fokus savremene geografije.

Svoja terenska istraživanja sprovodio je širom Dinarskog krša, ali i u drugim delovima Balkanskog poluostrva, pažljivo beležeći pojave poput pećina, vrtača, polja i ponornica. Na osnovu dugogodišnjeg rada, Cvijić je razvio klasifikaciju kraških oblika koja se i danas koristi u geomorfologiji, a njegov pristup poslužio je kao uzor brojnim kasnijim istraživačima.

Rezultat tog rada bila je i njegova čuvena doktorska disertacija, kasnije objavljena kao knjiga „Das Karstphänomen“, koja mu je donela međunarodno priznanje. Ovo delo postavilo je temelje moderne karstologije i učvrstilo Cvijićev položaj kao jednog od vodećih svetskih autoriteta za proučavanje krša, navodi BBC News na srpskom.

Izgradnja institucija i akademski rad

Po povratku u Beograd, Cvijić počinje da predaje Naučnu geografiju i etnografiju na Velikoj školi. Godina 1893. ostala je posebno značajna u njegovoj biografiji – tada je osnovan Geografski zavod, institucija koja će imati ključnu ulogu u razvoju geografije kao naučne discipline u Srbiji. Već naredne godine, Cvijić pokreće i časopis Pregled geografije, stvarajući prostor za razmenu ideja i objavljivanje naučnih radova.

Njegov naučni i institucionalni rad ubrzo dobija i šire priznanje. Član Srpske kraljevske akademije nauka postaje 1895. godine, čime je potvrđen njegov status jednog od vodećih naučnika tog vremena. Cvijić je, međutim, i dalje ostajao pre svega terenski istraživač, posvećen neposrednom proučavanju prostora i ljudi.

Balkansko poluostrvo kao životna tema

Tokom narednih decenija, njegovo ime postalo je neraskidivo povezano sa proučavanjem Balkanskog poluostrva. Cvijić je razvio antropogeografski pristup, nastojeći da objasni kako prirodni uslovi utiču na društvene odnose, migracije i način života stanovništva. Njegova istraživanja imala su značaj ne samo u nauci, već i u širem razumevanju balkanskog prostora.

Jovan Cvijić preminuo je 16. januara 1927. godine u Beogradu. Iako je prošlo gotovo jedno stoleće od njegove smrti, njegovo delo i danas predstavlja temelj geografskih i društvenih istraživanja u Srbiji i regionu, a njegovo ime ostaje simbol posvećenosti nauci, znanju i razumevanju sveta u kojem živimo.