Svi znate francusku Marseljezu, a evo gde i kako je nastala

Bila je 1792. godina. Revolucija je trajala, monarhije Evrope spremale su se da uguše novu vlast u Parizu, a rat je bio izvestan. Strazbur, tada važno vojno uporište na Rajni, našao se na prvoj liniji političkog i vojnog sukoba, piše Pero Jovović.

Pesma za vojsku, ne za istoriju

U takvim okolnostima, gradonačelnik Strazbura Filip Frederik de Ditrih zatražio je pesmu koja bi podigla moral trupa. Zadatak je poveren oficiru Klodu Žozefu Ružeu de Lilu, kapetanu francuske vojske i amaterskom muzičaru.

U noći između 25. i 26. aprila 1792. godine, Ruže de Lil je napisao i tekst i melodiju pesme pod nazivom „Ratna pesma za Rajnsku vojsku“. Prema istorijskim izvorima, pesma je prvi put izvedena u Strazburu, u krugu gradskih zvaničnika i oficira.

U tom trenutku niko nije mogao da pretpostavi da će improvizovana ratna pesma postati jedna od najprepoznatljivijih melodija na svetu.

Kako je pesma iz Strazbura postala „Marseljeza“

Pesma se brzo širila Francuskom zahvaljujući štampi i revolucionarnim mrežama. Posebno su je prihvatili dobrovoljci iz Marselja, koji su je pevali dok su marširali ka Parizu u leto 1792. godine.

Kada su ušli u prestonicu, Pariz je pesmu povezao sa njima i počeo da je naziva Marseljeza. Ime je ostalo, iako pesma sa samim Marseljem nema nikakve veze po mestu nastanka.

Zanimljivo je da je originalni tekst imao više strofa nego što se danas peva, kao i da se većina savremenih izvođenja svodi na prvu strofu i refren – ostatak je vremenom nestao iz javne upotrebe zbog izrazito ratničkog i nasilnog jezika.

Himna koja je često bila nepoželjna

Iako je 1795. proglašena državnom himnom, Marseljeza nije uvek bila zvanično prihvaćena. Tokom različitih političkih režima bila je zabranjivana ili potiskivana, naročito u vreme Napoleona Bonaparte, koji je pesmu smatrao previše vezanom za radikalnu fazu revolucije.

Tek krajem 19. veka, u Trećoj republici, Marseljeza je definitivno učvršćena kao trajna himna Francuske.

Napoleon i Strazbur

Strazbur je u Napoleonovo vreme imao izuzetnu stratešku važnost. Napoleon Bonaparta boravio je u gradu više puta – 1805, 1806. i 1809. godine – uglavnom tokom vojnih kampanja i reorganizacije granica prema centralnoj Evropi.

Grad je tada bio važno logističko i vojno središte, ali i simbol francuske kontrole nad regionom Alzasa. Njegov značaj potvrđuje i činjenica da je Napoleonov nećak, budući Napoleon Treći, upravo u Strazburu 1836. godine pokušao neuspešan vojni puč – jedan od najneobičnijih političkih pokušaja u istoriji Francuske 19. veka.

Marseljeza je specifična i zbog nekoliko zabavnih činjenica. Jedna je od retkih himni čiji je autor poznat imenom i prezimenom. Tokom 19. veka bila je zabranjena ili ograničena više puta nego što je bila slobodno izvođena. Njeni stihovi često se skraćuju u međunarodnim prilikama zbog eksplicitnih ratnih metafora. Melodija Marseljeze korišćena je i u drugim revolucionarnim pokretima širom Evrope.

Danas Strazbur nema poseban muzej posvećen Marseljezi, ali se mesto njenog nastanka obeležava spomen-pločom, a priča o pesmi redovno je deo gradskih istorijskih izložbi. Grad koji je dao svetu prve štampane novine, dao je i jednu od najpoznatijih himni.