Zlato u jezgru, najstarije stene, pomeranje magnetnog polja: Najzanimljivija otkrića o planeti Zemlji iz 2025. godine

Šta smo sve saznali o planeti tokom 2025. godine

Godine 2025. naučnici su podigli zavesu sa čudnih fenomena, otkrili starost najstarije poznate formacije stena, otkrili napredan ekosistem skoro osam kilometara ispod površine okeana i otkrili neočekivano kretanje u jezgru planete, prenosi rts.rs.

Najstarija stena planete

Stenoviti izdanak u udaljenom kutku severnog Kvebeka krije najstarije poznate sačuvane fragmente Zemljine kore, prema studiji iz juna. Otkriće otvara vrata za dalje ispitivanje formacije stena i svih fosila koje ona sadrži kako bi se osvetlilo nepoznato poglavlje u istoriji Zemlje.

Izloženi ostatak drevnog okeanskog dna, nazvan izdanci Nuvvuagituk (Nuvvuagittuq), datira iz perioda od pre 4,16 milijardi godina, što ga čini jedinom stenom za koju je utvrđeno da potiče iz prvog od četiri geološka eona u istoriji naše planete: Hadajskog eona.

Ovaj eon je počeo pre 4,6 milijardi godina kada se smatralo da je svet vruć, turbulentan i poput pakla, ali naučnici kažu da je moguće da novodatirana stenska formacija može sačuvati tragove života iz Hadajskog eona.

Međutim, još uvek nije jasno da li će izdanci Nuvvuagituk postati široko prihvaćeni kao najstarije stene na Zemlji – što je dugotrajna naučna debata.

Uzorak stene nije sadržao čvrst mineral poznat kao cirkon – najlakši i najpouzdaniji način za datiranje starih stenskih formacija – i malo šta je definitivno kada se radi o stenama i mineralima koji imaju istoriju dugu više od četiri milijarde godina.

„Mikromunje“, fosforescentno svetlo i poreklo života

Fosforescentno svetlo, jeziva svetlost primećena iznad močvara i tresava kroz vekove, inspirisala je folklor, priče o duhovima, pa čak i neobičan britanski crtani film iz osamdesetih.

Ali uzrok fenomena treperenja nikada nije bio jasan. Teorije su uključivale statički elektricitet, rojeve insekata, ptice koje nose svetleće gljivice ili munje koje pale močvarni gasovi.

Poslednja hipoteza nije bila daleko od istine, prema istraživačima koji su otkrili naučno objašnjenje. Njihova studija, objavljena u septembru, ukazala je da sićušni bljeskovi munje pale mikroskopske mehuriće metana.

Međutim, „mikromunja“ ne dolazi sa neba. Umesto toga, potiče od električno naelektrisanih mehurića vode koji interaguju sa metanom i proizvode bljeskove svetlosti.

Još jedna studija, objavljena u martu, otkrila je da je mikromunja u prvobitnoj magli možda pokrenula hemijsko formiranje gradivnih blokova života pre više od tri milijarde godina.

Pomeranje magnetnog severnog pola

Za razliku od geografskog severnog pola, koji označava fiksnu lokaciju gde se konvergiraju sve linije geografske dužine koje se krive oko Zemlje, položaj magnetnog severnog pola određen je Zemljinim magnetnim poljem, koje je u stalnom kretanju.

Tokom proteklih nekoliko decenija, kretanje magnetnog severa dramatično se ubrzalo pre nego što se naglo usporilo od 2015. godine. Naučnici ne mogu da objasne osnovni uzrok neobičnog ponašanja magnetnog polja.

Prošle godine naučnici su ažurirali Svetski magnetni model – koji pomaže u očuvanju tačnosti globalnih sistema za pozicioniranje, poput onih koje koriste avioni i brodovi – resetovanjem zvanične pozicije magnetnog severa i uvođenjem novih predviđanja za njegovo kretanje tokom narednih pet godina.

Od svog otkrića 1831. godine, magnetni sever se udaljavao od Kanade ka Rusiji, ponekad brzo, ponekad sporo.
Godine 1990. njegovo kretanje se ubrzalo, povećavajući se sa 15 kilometara godišnje na 55 kilometara godišnje. Oko 2015. godine, pomeranje se usporilo na oko 35 kilometara godišnje.

Naučnici očekuju da će se pomeranje ka Rusiji nastaviti usporavati, mada postoji izvesna neizvesnost oko toga koliko dugo će usporavanje trajati.

Najdublji poznati životinjski ekosistem

Geohemičarka Mengran Du imala je još 30 minuta do kraja svog ronjenja podvodnom kapsulom u duboki okeanski rov koji se nalazi između Rusije i Aljaske kada je primetila „neverovatna stvorenja“, uključujući razne vrste školjki i cevastih crva koje nikada ranije nisu zabeležene na tako ekstremnim dubinama.

Du i njen tim su naišli na najdublji poznati ekosistem organizama koji koriste hemijsko jedinjenje metan umesto sunčeve svetlosti za preživljavanje. Ova stvorenja žive od 5.800 do 9.500 metara ispod površine okeana u onome što se naziva hadalna zona.

Naučnici su postavili hipotezu da mikrobi koji žive u ekosistemu pretvaraju organsku materiju u sedimentima u ugljen-dioksid, a ugljen-dioksid u metan – nešto što istraživači nisu znali da mikrobi mogu da urade.

Bakterije koje žive unutar vrsta školjki i cevastih crva zatim koriste ovaj metan za hemosintezu da bi preživele, rekla je Du, koju je naučni časopis Nature imenovao jednom od 10 osoba koje su oblikovale nauku 2025. godine.

Potopljeni svetovi

Mnogo toga se dešava ispod površine Zemlje.

Naučnici su otkrili da su ostaci superkontinenta skriveni duboko u mantlu, velikoj zoni ispod tanke kore planete, stariji nego što se ranije mislilo.

Otkriće iz januarske studije ukazuje da stenoviti mantl nije tako ravnomerno izmešan unutrašnjim kretanjem Zemlje kako se nekada verovalo. U stvari, postoje mnoge skrivene strukture, poput ovih drevnih tektonskih ploča, koje mogu oblikovati aktivnost u mantlu i na Zemljinoj kori na načine koji tek treba da se razumeju.

U avgustu su naučnici otkrili da je još jedna geološka anomalija u mantlu – masa vrućih stena koja se nalazi oko 200 kilometara ispod Apalačkih planina u Novoj Engleskoj – formirana pre oko 80 miliona godina kada su se Grenland i Severna Amerika razdvojili.

Grudva vrućih stena mogla bi da pomogne u objašnjenju zašto drevne planine poput Apalača nisu erodirale koliko se očekivalo tokom vremena.

Zagonetni centar Zemlje

Izuzetna otkrića iz 2025. godine išla su još dublje – u najdublji sloj Zemlje, koji je vruća, čvrsta metalna kugla, sa radijusom od oko 1.221 kilometara, okružena spoljašnjim jezgrom od tečnog metala.

Direktno posmatranje Zemljinog jezgra je nemoguće, a naučnici ga obično proučavaju analizirajući promene u veličini i obliku seizmičkih talasa dok prolaze kroz jezgro.

Naučnici su 2024. godine potvrdili da je unutrašnje jezgro Zemlje promenilo smer rotacije, a u februaru 2025. isti tim je otkrio promene u obliku unutrašnjeg jezgra, sa deformacijama u njegovom najplićem nivou.

Zlato je jedan od metala za koji se veruje da čini jezgro, a u maju je studija zasnovana na havajskoj stenovitoj formaciji ukazivala da je bar mala količina zlata izbila na površinu.

To curenje otvara fascinantnu perspektivu: Ako se nastavi, više ovog plemenitog metala bi u budućnosti moglo da putuje iz centra Zemlje u koru.