Ovu likovnu jesen u Beogradu pamtićemo i po izložbama tri velikana srpskog slikarstva: Marka Čelebonovića, Jovana Bijelića i Petra Dobrovića. Ne, ne radi se o retrospektivama, već su odabrana značajna dela sva tri velikana preko kojih se može steći uvid u razvojni put umetnika od školovanja do toga šta su im bili uzori shodno pojedinačnom senzibilitetu a da to nisu bila puka kopiranja na putu do sopstvenog identiteta. Izložbu dela Marka Čelebonovića iz porodične zaostavštine, koja je priređena u UP „Cvijeta Zuzorić“ i koja se čuvaju kao relikvije i retko su bila dostupna javnosti.
Izložbu je priredila kao i katalog Ljubica Buba Miljković, kustos i savetnik Narodnog muzeja u Beogradu. U galeriji RTS-a je izložba (izbor dela iz fundusa Narodnog muzeja) Jovana Bijelića, takođe po izboru i tekstu za katalog Miljkovićeve, a u Galeriji – legatu (ponovo obnovljen ali ne do kraja) izložena su gotovo najznačajnija dela Petra Dobrovića za šta je zaslužna Žana Gvozdenović, kustos Muzeja savremene umetnosti kojem je legat i poveren na staranje.
Evolucija kolorita
Marko Čelebonović (1902 – 1986), osnovnu školu i gimnaziju pohađao je u Beogradu do Prvog svetskog rata, a zatim školovanje nastavlja u Švajcarskoj, Engleskoj i Francuskoj. U Parizu studira prava i ekonomiju da bi pred kraj studija shvatio da je njegovo životno opredeljenje umetnost. Tražeći sebe, prvo je mislio da je to vajarstvo zbog čega je nekoliko meseci proveo i učio u Burdelovom ateljeu. Bilo je to 1922. godine. Ni tu nije našao ono što je želeo u umetnosti. Ono što je tražio u sebi i za sebe bilo je slikarstvo i to je definitivno prelomio od 1923. do 1925. U te dve godine, Čelebonović postaje slikar koji je u svom stvaralaštvu do kraja života stvorio jedno zrelo slikarstvo i nedvosmisleno se uključio u savremena evropska ostvarenja. Drugi svetski rat proveo je u Francuskoj (u Sen Tropeu) aktivno učestvujući u pokretu otpora.
U Čelebonovićevom slikarstvu nema naglih zaokreta: razvoj mu je miran i logičan. Njegovo slikarstvo se prema evoluciji kolorita može podeliti na mrk, zelen i svetao period; drugi plastični elementi ostali su, tokom vremena, uglavnom nepromenjeni. Čelebonović najčešće slika mrtvu prirodu, enterijer sa figurom, figuru i portrete. Portreti su mu snažno okarakterisani. Takođe je naslikao znatan broj predela iz naše zemlje i Francuske.
Od impresionizma do lirske apstrakcije
Jovan Bijelić (1886-1964) „Umetnosti se može uporediti sa Lakmusovom hartijom: reaguje na osnovnu suštinu vremena. Tu njenu osobinu potvrđuje i avangarda srpske savremene umetnosti: njeno delo je jedinstvo ličnog i opšteg izraza, njen nemir odsjaj nemira epohe, a njeno stvaranje odraz bitnih estetskih pomeranja u razdoblju između dva rata. Među njenim predstavnicima ima razlike ali ne i izuzetaka. To možda najviše vredi za Jovana Bijelića, njihovog predvodnika“. (Miodrag B. Protić)
Bijelić je rođen u Koluniću, Bosansko-petrovački srez, odakle kreće njegovo slikarsko školovanje i usavršavanje: Sarajevo kod J. K. Janevskog, zatim Krakovska akademija, pa Pariz akademija Grande Chaumiere i na kraju Prag kod Vlaha Bukovca. U Beograd dolazi 1919. gde ostaje do kraja života, a bio je i scenograf Narodnog pozorišta u Beogradu. Pored toga bio je i pedagog, imao je privatnu školu na poslednjem spratu davno srušene Prve muške gimnazije. Kroz tu školu i atelje prošli su Milosavljević, Graovac, Antić, Vasić, Čelebonović. Bijelić je prošao bogato i slikarsko i izlagačko iskustvo. Njegov slikarski put ide od impresionizma, kratkotrajne avanture u duhu Kadinskog, preko postkubističkog, pa realističkog perioda, do lične ekspresionističke faze, da bi završio sa lirskom apstrakcijom. Sve njegove faze odlikuje snaga, temperament, dobar zanat i neposrednost u izvođenju.
Slikar svog ambijenta
Petar Dobrović (1890 -1942), „pesnik i hroničar“, rođen u Pečuju, umro u Beogradu. Slikarstvo studirao na Umetničkoj akademiji u Budimpešti. Putovao i slikao po Italiji, Holandiji, Parizu (u više navrata) i Kanu. Godine 1937. izabran je za profesora Umetničke akademije u Beogradu gde osniva klasu „kolorista“, a bio je i jedan od osnivača grupe „Oblik“.
Dobri poznavaoci dela Petra Dobrovića svrstavaju ga u slikara svog ambijenta, naših predela i naše društvene sredine. Vizija mu je široka, buktava u svom letnjem mediteranskom sjaju. Smenjuju se krajevi iz Francuske, Holandije, Dalmacije, Vojvodine i Grocke. Široka tematska paleta: mrtve prirode, aktovi sa cvetnim zaleđem, ženski portreti pod maslinama, ribari, kanonici i biskupi, znameniti naši intelektualci, scene iz porodičnog života. Tom bogatstvu doprinosi pritajen sukob transpozicije sa dokumentarnošću, tradicije sa savremenošću.
Petar Dobrović, tematski slikar predela i ljudske figure, po temperamentu je ekspresionista, ali njegov ekspresionizam nije okrenut tamnoj i zagonetnoj već sunčanoj strani života. Svetlost je gotovo glavna tema njegovog slikarstva i zbog nje nam mnoge Dobrovićeve slike nastale sanjarenjem kraj mora, u prirodi liče na arkadijsku svečanost u kakvoj utopijskoj sunčanoj zemlji. Bez obzira na prizvuk akademske pribranosti u crtežu i kompoziciji, Dobrović je jedan od najvećih temperamenata našeg doratnog slikarstva. O tome svedoče njegovi ciklusi: pariski, novosadski, amsterdamski, dubrovački, hvarski i gročanski.
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
