Srpska premijera restaurisanog filma „Kradljivac bresaka“

Ovaj film je kao nosilac projekta restaurisala Jugoslovenska kinoteka, Državni audiovizuelni arhiv Republike Srbije u saradnji sa Bugarskom nacionalnom filmotekom i Crnogorskom kinotekom.

Uvodnu reč pred srpsku premijeru ovog značajnog dela daće v. d. direktora Jugoslovenske Kinoteke Aleksandar Erdeljanović, stručni saradnik Bugarske filmoteke, doktor Rosen Spasov kao i direktor Crnogorske kinoteke Pavle Simonović.

„Kradljivac bresaka“ je prva bugarsko-srpska filmska saradnja, debitantsko delo istaknutog reditelja Vuleta Radeva i jedan od najznačajnijih filmova bugarske kinematografije uopšte. Snimljen je na osnovu istoimene novele Emilijana Staneva, koja u ljubavnoj priči iz perioda Prvog svetskog rata objedinjuje istorijsku pozadinu i univerzalnu humanističku poruku.

Veliki srpski i jugoslovenski glumac Rade Marković tumačio je lik Ive, oficira srpske vojske u bugarskom zarobljeništvu, a vodeća bugarska glumica Nevena Kokanova igrala je Jelisavetu – Lizu, suprugu pukovnika, komandanta zatvora (Mihail Mihailov), između kojih se rađa zabranjena ljubav.

Pri kraju Prvog svetskog rata među zarobljenicima se našao i učitelj muzike, srpski oficir Ivo Obrenović. Drama koja će se razviti između njega i Lize, supruge bugarskog pukovnika Mihaila, upravnika grada i logora, dešava se u pozno leto, u vreme kada sazrevaju breskve i vinova loza. U Velikom Trnovu vladaju glad, apatija, bolesti, suša. Izbijaju levičarske antiratne demonstracije kao odraz revolucije u Rusiji.

Mihail je razočaran i kivan jer je već jasan ishod rata, a i njegov intimni život je prazan. Dok je godinama ratovao njegova znatno mlađa supruga je samovala, bez dece i smeha. Jedino zadovoljstvo pukovnika je vrt s breskvama, koji je ogradio bodljikavom žicom i tu smestio ženu i čuvara. Međutim, Ivo vođen neizdrživom glađu uspeva da uđe u vrt da bi ubrao breskve. Između njega i Lize razvija se strasna ljubav…

Radnja filma je smeštena u Veliko Trnovo 1918. godine, a u narativu su sačuvana sećanja na srpsko-bugarsku bitku kod Slivnice iz 1885. godine i balkanske ratove 1912/1913. tako da je u njemu obuhvaćena i šira istorijska kompleksnost odnosa ova dva bliska balkanska naroda. Pritom je film sniman u delikatnom trenutku povratka Titove Jugoslavije u tabor socijalističkih zemalja, što je dovelo i do otopljavanja odnosa sa Bugarskom, prekinutih posle rezolucije Informbiroa i smrti Georgi Dimitrova.

Činjenica da emocije glavnih junaka prenebregavaju na istoriji zasnovane, nacionalne animozitete, činila je kontroverznim ovo filmsko delo u vreme premijere. Iako je „Kradljivac bresaka“ imao jugoslovensku distribuciju, protok vremena je učinio da ovo sjajno delo danas bude delimično zaboravljeno, a ovom restauracijom on se ponovo vraća u fokus pažnje, kako publike, tako i istoričara filma.

Jugoslovenska kinoteka stekla je zavidan renome digitalnim restauracijama srpskog filmskog nasleđa u okviru evropskog projekta Sezona filmskih klasika, u kojem već godinama učestvuje. Stoga ne čudi da je na konkursu ACE-a vezanom za saradnju tri evropska arhiva dobila glavnu nagradu kao nosilac međunarodnog projekta restauracije „Kradljivca bresaka“, u saradnji s nacionalnim filmskim arhivima Bugarske i Crne Gore, što je tradicionalno obelodanjeno tokom festivalu u Kanu 2024. godine.

Najveći deo posla oko digitalne restauracije u 4k rezoluciji, uspešno su obavili stručnjaci Odeljenja za digitalizaciju i digitalnu restauraciju Arhiva Kinoteke u Košutnjaku, a film je u svom novom ruhu premijerno prikazan 15. oktobra prošle godine na Festivalu Limijer u Lionu. Publika širom sveta mogla je da ga vidi besplatno na onlajn platformi francuske televizije ARTE do kraja 2025. godine.

Premijera u Sofiji bila je 18. novembru u okviru festivala Kinomania, a uoči projekcije u punoj dvorani bioskopa „Odeon“ o filmu i saradnji između kinoteka govorili su Aleksandar Erdeljanović, v. d. direktora Jugoslovenske kinoteke, Pavle Simonović, direktor Crnogorske kinoteke i Antonija Kovačeva, direktorka Bugarske nacionalne filmoteke. Posle srpske premijere 28. januara, na kojoj će ulaz biti slobodan za sve ljubitelje filma, uskoro će uslediti i crnogorska premijera u organizaciji Crnogorske kinoteke.