Na ktitorsku slavu manastira Visoki Dečani – praznik svetog kralja Stefana Dečanskog u Narodnoj biblioteci Srbije juče je otvorena izložba „Predanje dečanskih rukopisa“ i započeo dvodnevni međunarodni skup „Dečani u svetlu arheografskih istraživanja“. Ovim kulturnim događajima, kojima je prethodilo objavljivanje kapitalnog dela „Opis ćirilskih rukopisnih knjiga manastira Visoki Dečani“ za poslednji Beogradski sajam knjiga, Arheografsko odeljenje Narodne biblioteke Srbije ove godine obeležava pet decenija od osnivanja.
Ovaj kulturni događaj s petostrukim povodom okupio je juče u Narodnoj biblioteci ne samo naučnike iz Srbije i više evropskih država, nego i predstavnke SPC i Ministarstva za kulturu i informisanje. Arheografsko odeljenje NBS, kako se čulo, zahvaljujući svojim stručnim rezultatima uživa veliki ugled u slavističkom svetu „kao jedinstven regionalni naučni centar za proučavanje i opis ćirilskih srednjovekovnih rukopisa“. Međunarodno poznat je i njegov časopis Arheografski prilozi koji je izlazi od 1979. Jubilej je bio povod i da se spomenu i naučnici koji su doprineli tom ugledu: akademik Aleksandar Mladenović, Irena Grickat Radulović, Dimitrije Bogdanović i prvi rukovodilac Odeljenja Vladimir Mošin.
Autori monografije „Opis ćirilskih rukopisnih knjiga manastira Visoki Dečani“ su: Dimitrije Bogdanović, Ljubica Štavljanin Đorđević, Biljana Jovanović Stipčević, Ljupka Vasiljev, Lucija Cernić i Miroslava Grozdanović Pajić. U njoj je naučno obrađen deo dečanske biblioteke u kojoj je do danas sačuvano 167 knjiga nastalih u periodu od 13. do 19. veka. Po svom značaju Dečanska rukopisna zbirka nalazi odmah posle Hilandarske.
Prve knjige manastiru je, kako piše u osnivačkoj povelji, darivao ktitor kralj Stefan Dečanski. U NBS kažu da je „danas teško rekonstruisati prvobitni fond manastirske biblioteke“ u kojoj se nalaze ne samo bogoslužbene knjige, nego i svetotačka literatura, pravni i poučni tekstovi…. Na izložbi u u Narodnoj biblioteci javnosti se predstavljaju originali najlepših rukopisnih knjiga iz Dečanske riznice, koje se prvi put izlažu zajedno na jednom mestu. Autori izložbe su Jasmina Nedeljković i Vladan Trijić, koji smatraju da je „lepota“ zajednička reč za predanje dečanskih rukopisa.
Među izloženim eksponatima su: Izborno jevanđelje, Dečanska krmčija, Slova Teodora Studita i Grigorija Palame, Lestvica, Dobrotoljublje, Triod Cvetni, četvorojevanđelja, trebnici, zbornici, praznični mineji, akatisti… Cilj postavke je, kako napominju u NBS, da se pokaže značaj koji je knjiga imala u srpskoj kulturi srednjeg veka, posebno njena ulogu u razvoju duhovnog života dečanske monaške zajednice. Pojedini primerci ove zbirke značajni su i za sagledavanje i upotpunjavanje slike razvoja i dostignuća stare srpske književnosti, kao i srednjovekovnog kaligrafskog i likovnog izraza. Izložbu dečanskih knjiga i rukopisa upotpunjavaju fotografije dečanske crkve posvećene Vaznesenju Gospodnjem, inače najvećeg srednjovekovnog hrama na Balkanu, njenih fresaka i ikona.
Izmeštena riznica
Dečanska zbirka rukopisnih knjiga, stara šest vekova, nije sačuvana u celosti, što i ne čudi imajući u vidu istoriju ovog metohijskg manastira koji se od 2004. nalazi na Uneskovoj listi svetske kulturne baštine. Neke od dečanskih knjiga danas se nalaze u Moskvi, Petrogradu, Beču… Poslednji put dečanska riznica je, zbog prilika na Kosovu i Metohiju, izmeštena 1992. u centralnu Srbiju. U manastir je, kako je rečeno Danasu u SPC, pre nekoliko godina vraćeno nekoliko prestolnih ikona, dok se knjige i rukopisi iz dečanske biblioteke čuvaju u Narodnoj biblioteci Srbije, SANU i manastiru Neupare.
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
