Hronologija jedne ere

Prevela i priredila Vera Janićijević: TAJNA DREVNIH KALENDARA (8)

Bez njega je život nezamisliv. Neprestano bacamo pogled na kalendar i prema njemu planiramo život. Istorija kalendara na svim meridijanima i u mnogim kulturama burno je i zanimljivo putovanje. Potreba uspešne komunikacije na zemaljskoj kugli nametnula je evropsko računanje vremena. Inače, poznato nam je da se u raznim zemljama drže svojih lokalnih kalendara, kao na primer u Kini, Iranu, Izraelu.

U literaturi postoje i druge verzije nastanka ovog termina. U vreme vladavine rimskog cara Oktavijana Avgusta (I vek p.n.e. i I vek n.e.) u Aleksandriji, računali su godinu od početka njegovog dolaska na vlast. Prva slova fraze „Ab Exordio Regni Augusti“ (Od početka vladavine Avgusta) čine reč „aera“.

U stara vremena bilo je uobičajeno računati političku eru, za čiji početak su uzimali dolazak nove dinastije, cara ili stupanje na dužnost novog vladaoca. Tako su se u Rimu, na primer, brojale godine od stupanja na dužnost novog konzula, a u Grčkoj – novog arhonta. U tom slučaju prva godina se nazivala eponimskom (grčki – eponemisis – proglašenje). Istina, pri sličnom korišćenju računanja ere nastao je raskorak između eponimijske i kalendarske godine. Na primer, ako je lice prema kome je bila nazvana godina, bilo samo šest meseci na vlasti, eponimijska godina je imala šest meseci.

Da bi se usaglasilo opisivanje događaja, uporedo sa datim datumom po izboru lica, koristilo se vreme godine ili ciklusi seoskih radova: „u početku proleća“, „kada je žito na poljima počelo da zri“, „na početku zime“.

Određene političke ere nisu bile vezane za vladaoce. Pored njih moguće je bilo nazvati eru prema Olimpijadama, koje su se u Grčkoj odigravale svake četvrte godine. U tom slučaju opisani događaj označavao se prema Olimpijadi i brojem četvorogodišta. Na primer, bitka Grka sa Persijancima na ostrvu Salamini pala je u vreme 75. Olimpijade (480. p.n.e.).

Nadaleko je bila poznata u drevna vremena era Nabukodonosora, vladaoca u Vavilonu u VIII veku p.n.e. Grčki astronom Klaudije Ptolomej (I i II vek) u tablicama pod nazivom „Kanon careva“ zabeležio je imena vavilonsko-asirskih, persijskih, makedonskih i rimskih careva, a isto tako i godine njihovog vladanja. Prvi na tom spisku bio je Nabukodonosor, koji je stupio na presto u prvoj godini, prvog meseca tota, egipatskog kalendara, što odgovara 26. februaru u 747. p.n.e.

Na Bliskom istoku nadaleko je bila poznata i ostala dugovečno u pamćenju, era Seleukida. Pukovnik Aleksandra Makedonskog, Seleuk pobedilac, osvojio je 312. p.n.e. Vavilon, Siriju i mnoge oblasti u Maloj Aziji. Sledeća era, od 311. p.n.e. nazvana je erom Vavilonjana. Grčki astronomi nazivali su tu eru „haldejskom“ (istina, njenom polaznom godinom smatrala se 312 p.n.e.), arapska – erom „Dvorogog“.

Jedna od najpoznatijih era u istoriji, neosporno je era „od osnivanja grada“ Rima. Rimljani su najbolje odredili zgodnu tačku brojanja godina u svojoj istoriji, to jest, od osnivanja Rima. Ipak, među rimskim istoričarima nastalo je neslaganje povodom ove godine, u kojoj godini se odigrao ovaj znameniti događaj. Rimski naučnik Varon uzeo je za osnivanje Rima treću godinu, šeste Olipijade, što odgovara 753 p.n.e.. Posle toga predlagalo se više od deset različitih varijanti, sami Rimljani tom erom se nisu koristili.

Dugo vremena su Rimljani računali eru od godine dolaska na vlast Dioklecijana, koja je tako i nazvana po imenu rimskog cara Dioklecijana (III – IV v.). Početak te ere je 29. avgust 284. p.n.e.. Pošto je Dioklecijan u vreme svoje vladavine surovo proganjao hrišćane, u istoriji su tu eru još nazivali, i još je negde nazivaju, „erom čistih mučenika“.

Nekada se za početak brojanja godina uzimao događaj, vezan za religioznu istoriju. Tako muslimani računaju godine od Muhamedovog puta iz Meke u Medinu – hidžra (622. p.n.e.), budisti – od završetka Budinog zemaljskog života (544. p.n.e.).

U srednjem veku u hrišćanskim zemljama naširoko se koristilo računanje ere od Stvaranja Sveta. Takvu eru prihvaćeno je nazivati opštesvetskom, zato što se ona koristi u mnogim zemljama. Ipak, događaji se određuju na razne načine. U istoriji ima oko 200 različitih era od stvaranja sveta. Neke od njih nazivamo: Antiohijska era koja se odnosi na Stvaranje Sveta od 1. septembra 5969. p.n.e. (prema drugim izvorima 5515. ili 5507. p.n.e.), vizantijska era od 1.septembra 5509. pre naše ere ili 1. marta 5508. p.n.e.. Poslednju eru takođe nazivaju Konstantinopoljskom ili Drevnoruskom, ukoliko se koristi za brojanje godina u Rusiji. Vizantijska era bila je prihvaćena za osnovu hrišćanskog računanja godina, na Nikejskom Saboru 325. godine, zato što što se više od drugih podudara sa Biblijom. Podudarno Bibliji, Adam je bio stvoren u petak i na taj dan pada 1.mart 1. godine vizantijske ere.

Danas mi računamo godine od rođenja Isusa Hrista. Taj datum je 754. godine od osnivanja Rima ili 284. . do početka Dioklecijanove ere – monah Dionisije izračunao je u VI veku. Prvi dokument označen datumom od Rođenja Hristova (skraćeno R.H.), pojavio se u VII veku. U zapadnoevropskim dokumentima eru nazivaju takođe „godinom Gospoda“ (annus Domini-A.D.), godinom od „Gospodnjeg Rođenja“, godinom „ovaploćenja reči“, godinom „milosti“ i dr. Ipak, novo računanje godina se utvrdilo tek sredinom XVII veka.

Pravoslavna crkva je dugo vremena nastavila da koristi eru od stvaranja sveta.

Nastavlja se