Pozadina razrešenja mitropolita Justina: „Magična formula“ u SPC za uklanjanja nepodobnih episkopa

Odlukom Sinoda juče je izvršena i primopredaja između “suspendovanog arhijereja i imenovanog admistratora”, kako se navodi u dokumentu sa potpisom patrijarha Porfirija (Perića) u koji je Danas imao uvid.

U Sinodskom saopštenju za javnost ističe se da je vladika Justin “razrešen dužnosti upravljanja poverenom mu Eparhijom žičkom do redovnog zasedanja Svetog Arhijerejskog Sabora 2026.” i da je “crkvena vlada” “pokrenula postupak za utvrđivanje njegove kanonske odgovornosti”.

“U toku redovnog postupka pregleda materijalno-finansijskog poslovanja eparhijâ SPC, vršenog na osnovu odluke Patrijaršijskog upravnog odbora, od 24. oktobra 2023, Komisija Patrijaršijskog upravnog odbora, a potom i Komisija Svetog Arhijerejskog Sinoda, prikupile su materijalne dokaze, na osnovu kojih je utvrđeno da je arhiepiskop i mitropolit žički Justin počinio brojne kanonske i druge crkvene prestupe u upravljanju poverenom mu Eparhijom žičkom. U prethodnom periodu je utvrđeno da je neovlašćeno osnovao tri privredna društva – „Trifora doo“, „JEŽ doo“ i „Vinarija manastira Studenice doo“, prikrivao njihovo poslovanje, upisao se kao stvarni vlasnik tri privredna društva, zatim, izvršio neovlašćenu prodaju 34 crkvene nepokretnosti -stanova, poslovnih prostora i slično u Kraljevu i Čačku, neovlašćeno i protivno važećim crkvenim propisima zaključivao sa pravnim i fizičkim licima štetne ugovore višemilionske vrednosti, neovlašćeno vršio pozajmice u višemilionskim iznosima raznim privrednim društvima u Srbiji, izvršio finansijske zloupotrebe nebivale u SPC, koje za sobom povlače i krivičnu odgovornost pred državnim organima”, navodi se u saopštenju Sinoda.

Da ne bilo zabune, od maja 2024. odlukom Sabora, a od sredine te godine i zvanično, na osnovu rešenja Sinoda, uvedene su nove titule srpskih vladika na osnovu eparhijskog “minulog rada”, a sa kojima je na majskom Saboru 2025, kako je zvanično saopšteno iz Patrijaršije, usklađen i Ustav SPC. Zato je vladika žički Justin nosio tiitulu arhiepiskopa i mitropolita žičkog.

Za njegov slučaj bila je zadužena Sinodska komisija u čijem su sastavu dva “sinodalca” – episkopi: bački Irinej (Bulović) i budimljansko-nikšićki Metodije (Ostojić), sveštenici Velibor Džomić, koji je u slučaju bogoslova Blagoja Pantelića i Vukašina Milićevića, nedavno iz SPC isključenih zbog verbalnog delikta, bio i u ulozi crkvenog tužioca Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke, kao i Vladan Simić, Miroslav Čolaković i pravni savetnik Milan Andrić. visokim crkvenim izvorima nezvanično se spekupiše da je patrijarh Porfirije (Perić) bio sklon da pitanje smene vladike Justina odloži za majsko zasedanje Sabora, dok se članovima Sinodske komisije, posebno “sinodalcima”, navodno žurilo, da posao odrade pre početka Velikom posta 23. februara, kako bi Sabor u maju samo potvrdio sinodsku odluku o smeni i imenovanju adminstratora.

To je već “patentiran” i više puta ponovljen metod jer su propusti i nepravilnosti u finansijskom poslovanju eparhija od 2010. “magična formula” u SPC za kanonski sporna uklanjanja nepodobnih episkopa. Na ovaj način prvi je smenjen pre 16 godina – 13. februara 2010. episkop raško-prizrenski Artemije (Radosavljević), duhovni otac smenjenog vladike Justina. Ovim duhovne veze ova dva slučaja vezuje i moguća politička pozadina, kao i blago rečeno otpor koji uticajni vladika bački Irinej ima prema pokojnom vladici Artemiju i njegovoj duhovnoj deci.

Vladika Artemije bio je antiekumenista, otvoreni protivnik nezavisnosti i KiM i njegove podele. Vladiki Justinu možda bi i oprostili to što izostaje sa ručkova na Andrićevom vencu koje aktuelni predsednik Srbije organizuje za učesnike Sabora. Ali, njegova javna podrška studetnima u protestu, na čijiim se skupovima pojavljuju sveštenici Žičke eparhije mnogi vide kao opasno zameranje ne samo Andrićevom vencu nego i novosadsko-beogradskom “vrhu vrhova” u SPC.

Reč je o crkvenom “dvojcu” koji se od imenovanja vladike Justina za episkopa žičkog mešao u njegove eparhijske poslove – od slučaja manastaira Žiča koji je, kako se priča, pod duhovnom konrolom aktuelnog poglavara SPC do prošlogodišnjeg “problema” oko izbora studeničkog igumana, iza kog su, navodno stajali vikar patrijarhov episkop moravički Tihon (Rakićević), bivši iguman Studenice i vladika bački Irinej.

Vladika Justin jedan je od malobronih srpskih episkopa koji su pre četiri godine javno osporili izmeštanje izbornog Sabora na kome je izabran sadašnji patrijarh, iz Patrijaršijskog dvora u zagrobnu i ozvučenu kriptu Svetosavskog hrama na Vračaru, uz smeštanje arhijereja u luksuzne beogradske hotele umesto u Patrijaršiju. Smena vladike Justina pala je baš na četvrtu godišnjicu izbora patrijah Porfirija za 46. poglavara SPC 18. februara 2021. godine.

Kako se spekuliše, vladika Justin ima mnogo novih “grehova”. On je jedan do šest, pri tom jedini iz Srbije, potpisnik javnog reagovanja na tekst episkopa kruševačkog Davida (Perovića), objavljen na zvaničnom sajtu SPC, a kojem su na meti bili studenti u buntu, uz pominjenje „srpskih ustaša“ i „Lubjanke“. On je još na početku protesta dozvolio svojim sveštenicima da budu uz građane, ako smatraju da je potrebno, a 10. jula 2025. i sam se oglasio protiv nasilja policije nad građanima u gradovima Eparhije žičke.

Provere finansijskog poslovanja Eparhije žičke počele su u martu 2025, a na njima je u više navrata radila komisija Patrijaršijskog upravnog odbora. Njen žički izveštaj, koji je navodno “ukazao je na niz nepravilnosti, zašta je nadležan isključivo Sveti arhijerejski Sinod” razmatran je na “crkvenoj vladi” u julu 2025. Pojedini mediji tvrde da vladika Justin nije dobio taj izveštaj, dok posle 23. okobra nije bilo moguće zvanično ući u trag izveštaju sinodske komisije, jer vladika bački Irinej ni kao njen presednik i “sinodalac”, a ni kao potparol SPC nije odogovarao na Danasova pitanja.

Dolazakak Sinodske komisije krajem prošlog oktobra nije bio dovoljna “opomena”, vladika Justin dozvolio je da u konacima za goste u manastiru Studenica spavaju studenti Državnog univezitata u Novom Pazaru, koji su pešice išli u Novi Sad na prvu godišnjicu pada nadstrašenice na Železničkoj stanici u kojoj je nestalo 16 života. Studentima je bio otkazan smeštaj u Raški. Posle druge posete Sinodske komisije 3. februara, vladika Justin se u znak podrške pojavio među mlekarima na blokadama puteva u Eparhiji žičkoj, deleći im ikone Hristovog Vaskrsenja.

Krivokapić protiv inkvizitorskog pristupa

Bivši premijer Crne Gore Zdravko Krivokapić, blizak pokojnom mitropolitu Amfilohiju (Radoviću), preko društevnim mreža oglasio se povodom slučajeva vladike Justina i bogoslova Vukašina Milićevića i Blagoja Pantelića, ocenjujući da “Pravoslavnoj crkvi nije svojstven inkvizitorski pristup”. “Svi vjernici, a posebno sveštenici, imaju i pravo i dužnost da budno prate rad svojih duhovnih vođa, da iznose stavove i upućuju kritiku. Mitropolit Justin je iznio mišljenje koje dijeli veliki dio njegove pastve. Teolozi i sveštenici ne smiju biti izopštavani zbog neslaganja sa vođstvom, već samo u slučaju jeresi”, poručio je Krivokapić.

Sinod negira politički progon

Sinod u saopštenju za javnost “ sa žaljenjem konstatuje da je mitropolit žički Justin u proteklom periodu, sa ciljem da izbegne crkvenu i kanonsku odgovornost, sa svojim saradnicima uporno obmanjivao javnost da je ‘politički progonjen’ zbog aktuelne društvene i političke situacije u Srbiji, što odlučno demantuje”. “U ovom, kao i u drugim sličnim slučajevima utvrđivanja kanonske odgovornosti arhijerejâ SPC, isključivo se radi o unutrašnjim kanonskim i crkvenim pitanjima za koje su nadležni jedino Sinod i Sabor SPC”, tvrde u “crkvenoj vladi”.