Srce civilizacije Inka

Kusko je grad Inka, prestonica nekadašnje imperije Tauantisujo („Zemlja na četiri strane sveta“) kojom je vladalo kraljevstvo Inka. Utemeljivač grada bio je prvi vladar Inka Manko Kapak, 1.200. godine, kada su Inke ovladali ovim prostorima.
Grad je, konačno, izgradio Pačakutek, deveti po redu vladar Inka, oko 1.450. godine, kada je kraljevstvo doživelo svoj najveći razvoj i prostiralo se na prostorima današnjeg Perua i šire (Ekvador, Bolivija i severni Čile). Osvajanjem ovog dela Južne Amerike, Španac Francisko Pisaro zauzeo je i Kusko 1.533. godine, godinu dana posle osvajanja Kahamarke, gde je pogubljen poslednji vladar Inka Atahualpa.
Kusko se nalazi u udolini, na nadmorskoj visini od 3.400 metara, okružen sa tri strane planinama. Na četvrtoj, jugoistočnoj strani, prostire se ravna dolina okružena planinama višim od 5.000 metara. Grad se jednim delom nalazi na padinama okolnih planina, pa su njegove ulice strme, neke toliko da su umesto trotoara izgrađene stepenice. Ravan je jedino glavni trg nazvan Plasa de Armas („Trg oružja“) ili Plasa Major. Ulice, kako kolovoz, tako i trotoari, popločane su kamenom.
Po osvajanju grada kolonizatori su izgradili novi Kusko na mestu i na temeljima starog razorenog grada. I danas se vide ostaci starog – često su to samo temelji zgrada, a ponegde cele uličice, čiji su zidovi složeni od kamena raznog oblika, obično četvrtastog. Zidovi su tako složeni da se kameni komadi čvrsto uklapaju jedan u drugi bez vezivnog materijala između njih. Čuven je kamen u jednom zidu sa 12 uglova uklopljenih u susedne.
Jedini veći objekat koji je sačuvao umeće graditelja Inka, na taj način što su pored temelja sačuvani i kameni zidovi, jeste čuvena Korikanča („Hram Sunca“). Ovaj objekat je u doba Inka bio riznica zlata, sav obložen zlatnim pločama. Sa osvajačima je u ove krajeve došlo i sveštenstvo Katoličke crkve, dominikanci, tako je ovaj objekat među prvima dograđen i već 1.539. pretvoren u crkvu Svetog Dominga.
Drugi značajan objekat je Katedrala, izuzetne veličine i unutrašnje umetničke obrade, smeštena, kako je to uobičajeno u ovoj zemlji, na glavnom trgu. Počela je da se gradi već 1.560. godine, a konačno je oblikovana posle jednog jakog zemljotresa 1.650. Katedrala ima pet ulaza s prednje strane, a iza svakog se nalazi prostor oivičen visokim stubovima i ukrašenim zidovima. U Katedrali ima više „glavnih“ oltara, neki u duborezu, drugi oblikovani srebrom i zlatom, sa skulpturama svetaca na njima, kao i niz bočnih oltara, takođe, ukrašeni skulpturama i umetničkim slikama. Na jednom od njih je slika Hrista crne boje razapetog na krstu nazvanog „Senjor de los Temblores“, jer je postavljen kao zaštita od zemljotresa, koji su u prošlosti potresali ovaj grad. U Katedrali se nalazi predikaonica u duborezu, zatim prostorija cela u drvetu sa oblikovanim sedištima na bočnim stranama uz zidove za skupove sveštenstva. Tu je i veliko platno „Tajna večera“ i niz drugih umetničkih predmeta. Glavni trg je četvrtastog oblika na kome se, pored Katedrale, nalazi još jedna crkva (La Kompanija), takođe oblikovana u baroknom stilu s umetničkim predmetima u njoj. U sredini trga je velika skulptura s fontanom, oko koje su lepo uređene zelene travnate površine, prošarane cvećem, ispresecane kamenim stazama. Oko trga poređane su prodavnice, restorani, često na spratu, kroz čije se prozore pruža lep pogled na trg i crkve koje ga okružuju.
Posebno je lep pogled noću kada je trg osvetljen, kao i ulice na padinama okolnih brda. U gradu nema visokih zgrada, niti savremeno oblikovanih građevina. Time je Kusko zadržao svoj ranije ustaljen arhitektonski oblik, s niskim zgradama pokrivenim crvenim crepom. Jedino se uočavaju crkve barokne arhitekture, kojih ima 12, a smeštene su kako u središnjem delu grada, tako i na padinama.
Grad je turističko mesto, na šta ukazuju brojni hoteli (više od 30) i još veći broj restorana, lepo uklopljenih u jedinstvenu arhitektonski oblikovanu sredinu. Brojni autobusi razvoze turiste po gradu i okolini radi upoznavanja sa građevinama, muzejima i drugim zdanjima kojima obiluje ovaj grad. Iako je malo šta ostalo od drevnih Inka, oni su i dalje, makar u pričama, prisutni u ovom gradu.