Partnerstvo i konfrontacija

Dragan Vukšić Odnose SAD i NATO sa Rusijom karakteriše civilizacijski uslovljeno partnerstvo i dozirana konfrontacija. Pogrešan je utisak da je uzrok sadašnjeg zaoštravanja odnosa veoma značajan, a danas već zaboravljeni Sporazum o konvencionalnom naoružanju u Evropi. Putinov moratorijum na taj sporazum nije adekvatan vojni, već iznuđeni politički odgovor na nameru SAD i NATO da postave protivraketne rampe u Češkoj i Poljskoj. Nema poseban značaj ni činjenica da ga neke zemlje NATO nisu ratifikovale.
Sporazum o konvencionalnom naoružanju bio je kruna višedecenijskih pregovora o razoružavanju SAD i SSSR i NATO i Varšavskog ugovora (VU). Pripreman je dugo, paralelno i u vezi sa procesom OEBS. Potpisan je 1990, između NATO i VU, u vreme ujedinjenja Nemačke i devet meseci pred raspuštanje VU. Istoga dana usvojen je i značajan Bečki dokumenat OEBS, sa kojim je suštinski komplementaran. Pre toga, SAD i SSSR su već potpisali sporazume o graničavanju strategijskog naoružanja (SALT 1 i 2), smanjivanju strategijskog naoružanja (START 1 i 2), protivraketnoj odbrani (ABM) i uklanjanju i uništavanju raketa kraćeg i srednjeg dometa u Evropi.
Sporazumom je dogovoreno da NATO i VU u zoni primene, od Atlantika do Urala, imaju do 40.000 tenkova, 60.000 oklopnih transportera, 40.000 artiljerijskih oruđa, 13.600 borbenih aviona za podršku kopnenim snagama i 40.000 jurišnih helikoptera. Viškovi su uništeni u roku od 40 meseci. Tačan broj uništenih sredstava znaju samo retki pojedinici. Smatra se da nije manji od sporazumom dozvoljenog.
Sporazumom nije bilo predviđeno smanjivanje brojnog stanja oružanih snaga. Ono je, zbog smanjivanja ofanzivnog naoružanja, bilo neizbežno. Ne manje značajne od brojnog smanjivanja bile su odredbe kojima je određen teritorijalni raspored i ograničena operativna upotreba raspoloživih sredstava, ograničenja u Lenjingradskom i Odeskom vojnom okrugu, kojih se Rusija neće pridržavati, i stroge mere kontrole uništavanja i inspekcije pridržavanja sporazuma.
Istorijske civlizacijske promene u Evropi početkom devedesetih godina izmenile su globalni odnos snaga, stvorile uslove za izgradnju sistema bezbednosti pod kišobranom NATO, uslovile dalje smanjivanje oružanih snaga i broja ofanzivnog naoružanja, znatno ispod ograničenja određenih Sporazumom o konvencionalnom naoružanju. Niko više ne bi bio u stanju da svoje oružane snage i naoružanje dovede na nekadašnji nivo. Sporazum je prevaziđen u opštem i operativnom smislu, ali je i dalje značajan, politički, međunarodno-pravno i psihološki.
Uzrok zaoštravanja u odnosima sa Rusijom je želja SAD i NATO da zadrže prednosti i strategijsku ofanzivu, u svim oblastima, pa i u oblasti bezbednosti, na šta Rusija nema adekvatan odgovor. U procesu prenošenja opšteg, pa i vojnog težišta na istok, odlučujuću ulogu ima NATO, kao jedini globalni političko -vojni savez. Vreme je da se bivše članice VU čvršće uvežu u NATO i da se na njihovim teritorijama razmeste vitalni sistemi, pa i protivraketna odbrana.Taj proces se ne može zaustaviti, ali bi se mogao usporiti. To Rusija zna i pokušava da uradi. Ali, to ima svoju cenu, koja bi mogla da bude utvrđena u nekim novim pregovorima, u uslovima „oslabljenog partnerstva i pojačane konfrontacije“. Inicijativu u pregovorima, kao i uvek, imale bi SAD i NATO, a ishod bi mogao da bude novi ugovorni odnos NATO i Rusije, čvršći od dosadašnjeg.
Zaoštravanje odnosa nema isti značaj za SAD i NATO i za Rusiju. Za SAD to je samo „mala igra“ u okviru globalnog vojnog angažovanja i u poređenju sa ratovima u Avganistanu i Iraku, i neznatno opterećenje za ogroman ratni budžet. Za Rusiju to je dodatni politički, vojni i psihološki pritisak i finansijski izdatak, što otežava njenu unutrašnju stabilizaciju i slabi međunarodnu poziciju. Putin će morati da odluči da li će nešto konkretno učiniti do kraja svog mandata ili će nasledniku ostaviti zaoštravanje u odnosima sa SAD i NATO, praćeno antiruskim raspoloženjem na njenim granicama.
Nas ne bi trebalo mnogo da brine strategijska igra saradnje i konfrontacije SAD i NATO i Rusije, pa i njen ishod u ovoj fazi, da u nju nije uključeno i Kosovo, i to zahvaljujući nama samima.