Ima tu neke ontološke pravde, koja je, ruku na srce, slaba uteha onima koji danas ne znaju od čega će preživeti sutra.

Uprkos običajnoj nepravednosti, postoje i pravedna dela, uprkos propagiranoj rugobi i licemerju, postoji lepota i nesebičnost; uprkos poluinteligentima promovisanima u književne veličine, pišu se i objavljuju, i na ovom našem jeziku, izvanredna dela.

Sajam je knjiga u Beogradu, i iz nepreglednog mnoštva naslova i imena pisaca, hoću za ovu priliku da, iz pomrčine ukusa i potkupljivosti književne kritike, izvučem na svetlost dana jednu knjigu i jednog pisca – prvo, doista monumentalno, izdanje jednog svetskog dela pisanog na srpskom jeziku, i objavljenog ove godine kod takozvanog malog, sirotog izdavača, kojem je ministarstvo kulture odbilo da da potporu, ne prepoznavši u tom najavljenom delu ono što će postati kapitalna jedinica srpske književne baštine u godinama koje moraju doći. Reč je o knjizi „Dante, Vijon, Mocart – sveti probisveti“. Autor je Kolja Mićević. Izdavačka kuća Zlatno runo, iz Beograda; izdavač Snežana Ranković.

Kolja Mićević, pisac ove zamašne, originalne uporedne poetičko-muzikološke analize opusa i sudbina trojice najznačajnijih evropskih pesnika – Dantea, Vijona i Mocarta, koji je bio i kompozitor – ingeniozni je prevodilac i vrsni pesnik, esejista i muzikolog, erudita vinaverovskog kova. Među pedesetak knjiga njegovih prevoda, odavno se nalazi i Vijonovo pesničko delo, Malo i Veliko majstorovo zaveštanje, i „Komedija“ Dantea Aligijerija – Pakao, Čistilište i Raj – prvi put na našem jeziku u Danteovom jedanaestercu i s rimom u tercinama (kako ga je, takođe sa originala, preveo i na francuski jezik).

Tek sa Mićevićevim prepevom Dantea, srpski jezik postao je i danteovski, kao što je, tek posle njegovog prevoda Fransoa Vijona, srpski, srpskohrvatski jezik proživeo celovito iskustvo buntovne i oduševljavajuće, ikonoklastične i kanonske vijonovske poezije. To su kulturni podvizi prvog reda, o kojima je i jedan od najboljih poznavalaca, ako ne i najbolji poznavalac ovog jezika, koji zajedno preživaju Srbi, Bošnjaci, Hrvati i Crnogorci, Miroslav Krleža, ostavio obol svog oduševljenja. Na lektiri tog i takvog, kongenijalnog Mićevićevog prevoda Vijona, svoj je ukus brusio i onaj koji ovo piše, saznavši, osetivši iz njega da je ironija zapravo pesnička metoda razotkrivanja istine, proces u kojem se oslobađa ogromna energija čitaočevog oduševljenja i podstreka na istinitost mišljenja i delanja.

Sada, u knjizi o Danteu, Vijonu i Mocartu, o Čoveku iz Pakla, Čoveku sa vešala i Čoveku iz grobnice za siromahe, o toj, dakle, trojici svetih probisveta, uporedno, tripartitno istražujući njihove pesničke motive, figure, slike, ali i zajedničku sudbinu progonjenog njihovog umetničkog genija – Kolja Mićević iscrtava, u stvari, mapu ars poetike i etike, muzike i politike evropskog pesništva. U tom se smislu ova knjiga može uzeti u obzir i kao jedan nesvakidašnji, uzbudljivi udžbenik o biti evropske poezije, i o njenom sudaru sa evropskom stvarnošću, napisan blistavo pronicljivo i inovativno, sa zapletom koji u određenim trenucima dostiže vrhunce trilera. To je neodložno štivo koje se čita sa uživanjem, lako pamti i teško zaboravlja. Kapitalna knjiga, plod pedesetogodišnjeg neumornog književnoanatomskog istraživanja, u kojoj Mocart, Vijon i Dante postaju prvi savremenici današnjem čitaocu i prisni vodiči kroz pakao evropske i svetske stvarnosti, ukazujući na mogućnost čistilišta i raja. Kongenijalna pesničko-hermeneutička knjiga o najdubljim duhovima koji su se usudili da žive sudbinu sopstvenog dela, u paklu, na vešalima, ili u grobnici za sirotinju.

„Ko loše živi, zar može jasno zapevati?“, peva Branko Miljkovića. Ko pokvareno, podlo, neiskreno živi, ne može iskreno pevati: nema, dakle, rascepa između egzistencije i pesničke esencije, o čemu svedoče sudbine i dela Vijona, Mocarta i Dantea, kao i sudbina i delo Kolje Mićevića. Kad o njemu mislim, pred oči mi izlazi slika čoveka koji se usuđuje da stoji na rukama na vrhovima kula, minareta, katedrala, sinagoga i zvonika, kako je to Kolja Mićević i činio. Pamte to i Nebojšina kula u Beogradu i Crkva svetog Lovrinca na Hvaru, u kojoj se nalaze dela venecijanskih majstora slikarstva, a među njima i radovi Veronezea i Ticijana.

Stojeći na rukama na samoj ivici ponora, s nogama uperenim u nebo da mu oblaci budu pantalone, nalazi se danas Kolja Mićević u srpskoj književnosti, kako su pre njega stajali i Laza Kostić i Stanislav Vinaver.