Zavod za zaštitu spomenika kulture pokrenuo je postupak utvrđivanja pivare Lazara Dunđerskog u Zrenjaninu za spomenik kulture.
Istina da bi vest da pivara ponovo radi najviše obradovala Zrenjanince, ali nakon traljave privatizacije pod nadzorom države, u pogonima zrenjaninske pivare caruje korov pa je zaštita objekta, bar kao spomenika vredne graditeljske baštine, nekakva uteha. Prema istorijskim podacima, pivara Lazara Dunđerskog podignuta je na mestu prethodnog pivarskog kompleksa, čiji je osnivač u 18. veku bio Sebastijan Krajcajzen. Lazar Dunđerski je kupio pivaru 1891. godine, a 1911. godine izvršio najveću rekonstrukciju u arhitektonskom i proizvodno-tehnološkom smislu, prema projektu urađenom u praškom mašinskom birou Novak i Jan.
– Ritmičnost, likovnost, harmoničnost i svedena dekorativnost, svakako najviše iskazana na fasadama okrenutim Begeju, kvaliteti su koji spomenik kulture svrstavaju među reprezentativne primere industrijske arhitekture u Vojvodini. Dvorišne fasade su bile skromnije dekorisane, a dogradnjom objekata pivare posle Drugog svetskog rata, one su delimično, ili preoblikovane ili skrivene od pogleda. Arhitektonske intervencije na kompleksu pivare koje su se dešavale u nekoliko navrata od 1911. do danas nisu degradirale njegovu vrednost – navodi u obimnom tekstu o pivari istoričarka umetnosti Vesna Karavida.
Predlažući pivaru za spomenik kulture, zrenjaninski stručnjaci podsećaju da je Palata Dunđerski, objekat na koji se pivara naslanja duž leve obale Begeja, već pod zaštitom. Ona je, naime, još 1972. godine utvrđena za spomenik kulture da bi 1991. godine bila podignuta na stepen spomenika kulture od velikog značaja.
– U prostornom smislu, objekat pivare se nadovezao na palatu Dunđerski, izgrađenu 1906. godine u stilu mađarske secesije prema projektu građevinskih majstora iz Budimpešte, Močanji Karoja i Sekei Marcela. Front svih navedenih objekata pruža se u dužini od oko 200 metara duž priobalnog dela Begeja, od betonskog mosta prema jugozapadu i čini vrednu arhitektonsku celinu – precizira Karavida.
U izveštaju Zavoda za zaštitu spomenika kulture o značaju zrenjaninske pivare navodi se da je u enterijeru u podrumskim i prizemnim etažama sačuvan karakterističan konstruktivni element, pruski svod, koji deluje vrlo dekorativno, posebno zbog načina slaganja opeke, koja ostaje vidna. Dalje, sačuvana industrijska oprema je u momentu instaliranja u pivaru predstavljala vrhunska tehnološka dostignuća, što govori o istorijskom značaju pivare u pogledu tehnologije proizvodnje.
Zaštićene mašine
Od sačuvanih mašina i postrojenja u zrenjaninskoj pivari od posebnog značaja su mlin za slad iz 1910. godine, masa filter iz 30-ih godina prošlog veka i variona iz 1958. godine, koja je radila do poslednjeg dana proizvodnje u ovim pogonima.
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
