Osnovna ideja plana bila je da se pomoćnim snagama sa severa i zapada izbije na kanjone Tare i Pive i posednu prelazi na tim rekama, a glavnim snagama da nastupaju iz rejona Kolašina i Nikšića širokim frontom na zapad i sever u pravcu planine Durmitor, sabiju Operativnu grupu divizija sa Vrhovnim štabom na planinsku visoravan između donjih tokova Tare i Pive i masiva Durmitora i tu je unište.
Prof. dr Mladenko Colić: BITKE NA NERETVI I SUTJESCI (10)
Autor je pukovnik JNA u penziji i učesnik NOR. Posle završenih vojnih škola magistrirao je na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Doktorsku tezu je odbranio u Centru visokih vojnih škola JNA i stekao titulu doktora vojnih nauka. Radio je kao profesor vojne istorije na više vojnih visokoškolskih ustanova. Objavio je preko 100 naučnih i stručnih radova, među kojima i knjigu „Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941-1945“. Danas objavljuje deo njegove šire studije o bitkama na Neretvi i Sutjesci, vođenim pre sedam decenija, i njihovom uticaju na ishod Drugog svetskog rata.
Nemci su pripreme vršili u najvećoj tajnosti radi postizanja iznenađenja i o tome nisu obavestili italijansku komandu sve do početka napada. Radi osposobljavanja snaga za predstojeća dejstva, s obzirom na uslove u kojima će se voditi operacija, Nemci su izvršili reogranizaciju posadnih divizija (704, 714, 717. i 718) na taj način što su ih preformirali u lovačke divizije (104, 114, 117, i 118), dali bolji komandni kadar, delimično mlađe ljude, prilagodili za brdsko-planinsko zemljište i ojačali brdskom artiljerijom.
U borbi su angažovali i 1. brdsku diviziju (jačine preko 20.000 vojska), koja je dovedena sa Kavkaza.
Za izvođenje operacije upotrebljeno je sedam ojačanih divizija, i to nemačke: SS divizija „Princ Eugen“, 118. lovačka, 1. brdska divizija, glavnina 369. legionarske divizije, ojačani 724. puk 104. lovačke divizije i ojačani puk „Brandenburg“, ukupno oko 67.000 vojnika; italijanske: divizije „Taurinense“, „Venecija“, „Ferara“ i delovi drugih jedinica, 43.000 vojnika; bugarski 61. puk, oko 2.000 vojnika; 4. domobranski lovački zdrug. A neposredno posle izlaska iz obruča protiv jedinica NOVJ borili su se još 9. 14. i 15. domobranska pukovnija, 1. ustaški zdrug, i delovi nekih manjih jedinica, ukupno oko 11.000 vojnika; „nacionalne“ crnogorske formacije i četnici pod komandom italijanskih jedinica, oko 4.000. Ukupno je angažovano 127.000 vojnika, osam artiljerijskih pukova, bataljon tenkova i oko 160 aviona, sve pod komandom general-majora Rudolfa Litersa.
Operacija „Švarc“ počela je 15. maja 1943. godine sa kružne operacijske osnovice dužine oko 500 km koncentričnim dejstvima neprijateljskih snaga prema zaprečnoj liniji koja je postavljena u kanjonima donjih tokova Tare i Pive. Prema razvoju operativne situacije u toku bitke, uočavaju se tri etape.
Prva etapa (15-27. maja) obuhvata dejstva Operativne grupe divizija za prodor prema istoku, odustajanje od toga i pokušaj da se izvrši proboj prema Foči za koje je vreme neprijatelj, izvodeći napade, radio na operativnom okruženju.
Nemci su od 15. do 20. maja koncentričnim nastupanjem uspeli da povežu napadne kolone i, uglavnom, ostvare operativni obruč oko jedinica NOVJ u Sandžaku i Crnoj Gori. Sudar 1. i 2. proleterske divizije u Limskoj dolini sa nemačkom 1. brdskom divizijom bio je najbolji operativni dokaz da se neće moći prodreti dalje i da se mora tražiti drugo rešenje.
Za vreme priprema za napad na Mojkovac i Kolašin, Štab 2. proleterske divizije uputio je grupu od tri bataljona (3. bataljon 4. i 2. i 4. bataljon 5. brigade) prema Podgorici, radi obezbeđenja i radi razbijanja četnika u Piperima. Ova grupa bataljona prodrla je nadomak Podgorice, i u borbama kod Bioča potpuno uništila jedan bataljon italijanskog 383. puka divizije „Venecija“, što je ubrzalo njeno angažovanje u operaciji „Švarc“ i grupisanje oko pet pukova na sektoru Maleševo-Bioče-Podgorica-Danilovgrad.
Pošto su ispoljena dejstva neprijateljskih snaga na svim pravcima oko slobodne teritorije i kada su se jasnije sagledale njihove namere, vrhovni komandant Josip Brozo Tito je, na osnovu procene novonastale situacije na bojištu, 18. maja odlučio da se privremeno odustane od plana za prodor u Srbiju i čitava Operativna grupa usmeri natrag na zapad radi izvlačenja iz okruženja prema istočnoj Bosni.
Najveća opasnost je tada zapretila od neprijateljskih snaga koje su nadirale od Foče u pravcu Šćepan Polja i Čelebića, jer se u tim rejonima nalazila Centralna bolnica, prisiljena da se pomeri dublje u Sandžak. Da bi zaustavio dalji prodor neprijatelja na tom sektoru, otklonio neposrednu opasnost za bolnicu i stvorio uslove za prodor preko Drine, vrhovni komandant Josip Broz Tito je naredio da se glavnina 1. proleterske divizije hitno prebaci od Bijelog Polja prema Foči i pojača front Drinske operativne grupe, 2. proleterska divizija trebalo je od Kolašina i Mojkovca da se povuče dublje na planinu Sinjajevinu i na skraćenom frontu pređe u odbranu, dok je 7. krajišku brigadu hitno uputio sa Sinajevine na sektor Gacka, radi pojačanja odbrane 3. divizije. Ostalim snagama Operativne grupe dat je zadatak da i dalje usporavaju prodiranje neprijatelja u dubinu slobodne teritorije.
Nastavlja se
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
