Nikad nećemo nastojati da budemo državna crkva 1

Prethodno je „prvi među jednakim“ patrijarsima skinuo anatemu s dve ukrajinske pravoslavne crkve – stvorene nakon proglašenja nezavisnosti države – koje su se nakon toga ujedinile u Pravoslavnu crkvu Ukrajine (PCU). Deo pravoslavnih Ukrajinaca i dalje priznaje vrhovnu vlast Ruske pravoslavne crkve. Za poglavara PCU izabran je mitropolit Epifanij. Rođen 1979. kao Sergej Dumenko, bogosloviju je studirao u Kijevu i Atini. Spada u najobrazovanije teologe u Ukrajini. Član je, između ostalog, Međunarodne federacije novinara. Mediji ističu da su on i novoizabrani predsednik Ukrajine Volodimir Zelenski (rođen 1978) oličenje generacije neopterećene sovjetskom prošlošću, koja preuzima odgovornost za sudbu nacije i države. Mitropolit se ljubazno odazvao na molbu Danasa da iznese svoje viđenje verskih zbivanja u Ukrajini.

* Deo Ukrajinaca pravoslavne vere još od proglašenja nezavisnosti 1991. pripada dvema autokefalnim crkvama. Ipak, one nisu bile priznate od strane ostalih pravoslavnih crkava. U decembru prošle godine održan je Sabor ujedinjenja, a početkom januara Pravoslavna crkva Ukrajine dobila je tomos od Vaseljenske patrijaršije i time je ponovo postala nezavisna, kakva je bila tokom mnogo vekova. Koji su bili osnovni razlozi težnje ka punoj crkvenoj nezavisnosti?

– Sinodalni tomos za Pravoslavnu crkvu Ukrajine može se uporediti s drugim krštenjem Ukrajine, jer smo stekli našu nezavisnu Ukrajinsku crkvu kojoj smo težili tokom više vekova. Ovo pitanje se postavljalo i 1991. godine, kad je Ukrajina postala nezavisna država. Shodno tome, a prema 34. apostolskom pravilu, trebalo bi da postoji i nezavisna crkva. Dakle, treba biti administrativno nezavisan od drugih pomesnih crkava i sačuvati s njima jedinstvo vere i bogosluženja, ali ne podvrgavati im se kad je reč o rešavanju pitanja unutrašnjeg života.

Da je u Ukrajini nakon proglašenja nezavisnosti nastala autokefalna crkva, nezavisna od Rusije, ne bi došlo do aneksije Krima i rata na Donbasu. Crkva bi ujedinila čitav ukrajinski narod, ne bi bilo toliko propagande i lažnih informacija.

* U inostranstvu, uključujući i Srbiju, ljudi su samo delimično ili jednostrano informisani o Pravoslavnoj crkvi Ukrajine, kojoj ste na čelu. Kažite, molim Vas, nešto više o njenim vernicima, sveštenstvu, hijerarhiji, strukturi, brojnosti itd.

– Nakon što je Sabor ujedinjenja ujedinio tri grane ukrajinskog pravoslavlja u jedinstvenu pomesnu pravoslavnu crkvu, više od pet stotina zajednica iz Ruske pravoslavne crkve (odnosno Ukrajinske pravoslavne crkve – Moskovske patrijaršije) odlučilo je da se pridruži PCU, koja ima tomos o priznanju njene autokefalnosti.

Naša jedinstvena pomesna pravoslavna crkva rado prima takve vesti i ne nameće nikakva vremenska ograničenja za opredeljenje građana. Želimo da ovaj proces bude miran i spokojan, da se svaka zajednica dobrovoljno opredeli, da apsolutna većina odlučuje o promeni svog verskog centra i da prođe odgovarajuće zakonske procedure kako bi promenila nadležnost nad sobom. Naša crkva i naša srca otvorena su svima.

Srećni smo što je za 28 godina nezavisnosti u Ukrajini izgrađeno preko četiri hiljade pravoslavnih hramova i što sada imamo oko sedam hiljada parohija. Danas se širom Ukrajine grade i osvećuju hramovi naše jedinstvene pomesne ukrajinske pravoslavne crkve. Tokom prve polovine aprila posetio sam niz eparhija u okviru arhijerejske vizitacije. Boravio sam u Žitomirskoj, Rivnenskoj, Lavovskoj, Hmeljnickoj i Trnopoljskoj oblasti. Svuda sam imao mnogo sastanaka, susreta s vernicima. Govorio sam o značaju Velikog posta, o slobodi kao najvišem Božijem daru, kao i o odgovornosti koju treba da osećamo i snosimo za našu Crkvu i državu u ovim tšekim vremenima. Svuda se čula molitva za Ukrajinu i bogoljubivi ukrajinski narod. Hramovi su bili prepuni, nisu mogli da prime sve koji su došli na bogosluženje. To svedoči da su naši ljudi veoma religiozni.

* Neke političke i crkvene ličnosti izjavljivale su da će stvaranje Pravoslavne crkve Ukrajine dovesti do neslaganja u ukrajinskom društvu, pa i do nereda. Zbog čega je, po Vašem mišljenju, vođena i zbog čega se nastavlja, pre svega iz Moskve, žestoka kampanja protiv PCU?

– Moskovska patrijaršija je, s Ukrajinskom crkvom u svom sastavu, najveća crkva u svetu pravoslavlja. Nakon dobijanja Tomosa o autokefalnosti PCU mnoge zajednice napuštaju Rusku i pridružuju se Ukrajinskoj crkvi. To su u RPC i predvideli i aktivno su se borili da PCU ne dobije tomos, a bore se i sada. Usled toga, pošto gube zajednice, neće imati osnova da se bore za prvo mesto među pravoslavnim crkvama. Pored toga, 28 godina su izlivali prljavštinu na našu crkvu; arhijereji su govorili sveštenicima, sveštenici su propovedali vernicima da smo „nekanonski“ i „neblagodetni“. U suštini nije tako i veoma im je teško da priznaju grešku. Međutim, mi smo kao hrišćani spremni da im oprostimo te grehe i pozivamo ih na jedinstvo oko Kijevskog prestola.

* Dobijanjem tomosa stekli su se uslovi za priznanje Pravoslavne crkve Ukrajine od strane ostalih pravoslavnih crkava. Mogu li se u nedalekoj budućnosti očekivati prvi koraci crkava na tom putu, i kojih konkretno? Hoće li na to uticati Vaše lično poznanstvo s jerarsima nekih pomesnih crkava?

– Predstavnici Rumunske crkve nedavno su izjavljivali da su spremni da vode dijalog o priznanju Pravoslavne crkve Ukrajine. Svedoci smo pozitivnih tendencija ka priznavanju naše Crkve od strane crkava Grčke i Kipra. Otvoreni smo za saradnju sa svim pomesnim crkvama. Kao što se može videti iz istorije, mnoge crkve su prošle taj put i za to je potrebno vreme. Uvereni smo da će nam Gospod pomoći, jer to je put istine.

* Vrhovna rada nedavno je usvojila izmene zakona koje se odnose na prelazak pravoslavnih zajednica u Pravoslavnu crkvu Ukrajine. Ovaj proces počeo je još pre dobijanja tomosa. Kako se on odvija u poslednje vreme i kako izgleda procedura?

– Proces se uglavnom odvija mirno, a imovina pripada zajednici i nakon prelaska. Promena podređenosti verske zajednice vrši se izmenom njenog statuta. Da bi odluka o prelasku bila punovažna, potrebno je da je podrže dve trećine prisutnih na zakonitoj skupštini. Odluka o promeni podređenosti i unosu odgovarajućih izmena i dopuna statuta overava se potpisima članova odgovarajuće crkvene zajednice koji su podržali odluku. Kao što sam već rekao, dosad je više od pet stotina zajednica odlučilo da se ujedini s Pravoslavnom crkvom Ukrajine.

* Državni organi, uključujući i odlazećeg predsednika Porošenka, podržali su stvaranje Pravoslavne crkve u Ukrajini. Da li Crkva dobija finansijsku ili drugu pomoć od države?

– Naša Crkva ne dobija nikakvu finansijsku pomoć od države, a postojimo zahvaljujući donacijama naših vernika i za to smo im veoma zahvalni. Na taj način ne zavisimo ni od jedne političke snage, verno služimo ukrajinskom narodu i zajedno idemo ka spasenju naših duša.

* U diptihu na liturgiji Vi pominjete poglavare svih pravoslavnih crkava, uključujući i poglavare Ruske i Srpske pravoslavne crkve, iako oni Pravoslavnu crkvu Ukrajine smatraju nekanonskom. Objasnite, molim Vas, takav odnos prema drugim crkvama.

– Na Božanstvenoj liturgiji poglavar pomesne crkve na „velikom vhodu“ spominje poglavare ostalih pomesnih pravoslavnih crkava u skladu s diptihom, jer je tako određeno i tomosom. U njemu stoji da je svaki mitropolit kijevski i cele Ukrajine dužan da pominje prema davnim predanjima naše svete oce, vaseljenskog patrijarha, patrijarhe i ostale poglavare pomesnih pravoslavnih crkava, u skladu s kanonskim poretkom.

Vidite kako postupa Svešteni patrijarh Vartolomej: uprkos činjenici da ga ruski patrijarh ne pominje, vaseljenski patrijarh i dalje pominje patrijarha Kirila. Verujem da će doći vreme kad će Pravoslavnu crkvu Ukrajine priznati i ostale pomesne crkve.

* Na osnovu izjava može se steći utisak da neke pravoslavne crkve bezrezervno izvršavaju naloge državnih organa i da postaju oruđe velikodržavne politike. Postoji li takva opasnost kad je u pitanju Pravoslavna crkva Ukrajine?

Mi nikad nećemo nastojati da budemo „državna crkva“. Trenutno nemamo nikakvih povlastica od strane države, ne dobijamo sredstva od države i nisu nam potrebna. Pre ujedinjenja UPC-Kijevskog patrijarhata i Ukrajinske autokefalne PC navikli smo da živimo skromno, za razliku od naše sabraće iz RPC u Ukrajini. Mi imamo ukrajinsku državu i u toj državi imamo svoju nezavisnu ukrajinsku crkvu. Najvažnija nam je podrška našeg ukrajinskog naroda, jer mi služimo Bogu i interesima Ukrajinaca – ističe za Danas mitropolit Epifanij.