Dan Ćirila i Metodija: Od pre sedam godina Srbija ga slavi kao državni praznik – Dan slovenske pismenosti i kulture

Ovaj praznik obeležava se radno, a ustanovljen je u čast prosvetitelja, dva brata iz Soluna, koji su 863. godine započeli misiju širenja pismenosti i hrišćanstva. Ostali su upamćeni kao “slovenski apostoli” koji su stvorili prvo slovensko pismo – glagoljicu.

Naime, inicijativa da se Dan Ćirila i Metodija uvrsti u državne praznike potekla je od Ministarstva kulture, a predlog Vladi uputilo je Ministarstvo za rad da bi na sednici 16. maja 2019. godine Vlada Srbije usvojila Predlog zakona o dopunama Zakona o državnim i drugim praznicima u Republici Srbiji kojim se predlaže uvođenje ovog novog praznika.

U prilog tome zašto se tražio još jedan državni praznik istaknute su zasluge Ćirila i Metodija i da slovensko pismo predstavlja jedan od najznačajnijih civilizacijskih događaja kod svih slovenskih naroda, pa i kod Srba.

Tek na tom temelju, kako je navedeno u obrazloženju, mogao je započeti potpuniji razvoj slovenskog književnog jezika i slovenske književnosti, razvoj svesti o slovenskoj posebnosti, kao i sagledavanje potrebe za uspostavljanjem posebnih slovenskih država.

Ćirilo i Metodije neizmerno su zadužili slovenske narode, stvorivši im pismo i književni jezik. Posebno značajnim radom Solunske braće smatra se stvaranje slovenskog književnog jezika – staroslovenskog. Na temelju staroslovenskog jezika nastala je srpska redakcija, srpskoslovenski jezik, kojim su pisali srpski književnici tokom srednjeg veka. Nesumnjiv je uticaj staroslovenske na srpsku pisanu književnost srednjeg veka, naročito na njenim počecima.

Dan slovenske pismenosti i kulture obeležava se nizom kulturnih manifestacija, a ove godine Narodni muzej Srbije pripremio je raznovrsne sadržaje. Ovog vikenda u Muzeju Vuka i Dosieja posetioci mogu da vide izložbu autora Dušana Mišića „U čast tri jubileja: lepota minijatura u novom sjaju“, autora Dušana Mišića. Postavka je posvećena obeležavanju značajnih jubileja u vezi sa Miroslavljevim jevanđeljem, gde se poseban osvrt može staviti na navršenih 110 godina od prelaska ovog rukopisa sa srpskom vojskom preko albanskih planina. Ovaj dragoceni rukopis posetioci će moći da vide u Narodnom muzeju Srbije.

Danas, 24. maja u 12 časova u Muzeju Vuka i Dositeja organizuje se dečja radionica „Oživljavanje minijatura“. Mališani će se upoznati sa iluminacijama iz najstarijeg sačuvanog ćiriličkog rukopisa pisanog srpskom redakcijom staroslovenskog jezika. Crtanjem i bojenjem iskazaće svoj doživljaj minijatura iz Miroslavljevog jevanđelja, otkrivajući vrednost ovog rukopisa kao svedočanstva srpskoslovenske pismenosti. Radionica je namenjena deci uzrasta od 7 do 10 godina.

Program se završava predavanjem „Kaligrafija u srpskoj srednjovekovnoj umetnosti“ u nedelju 24. maja u 16 časova. Na predavanju će govoriti autor izložbe i publici predstaviti razvoj kaligrafije na prostorima srpske srednjovekovne države i proces nastanka rukopisnih knjiga. Posetioci će se upoznati sa materijalima i tehnikama koje su se koristile, a na kraju predavanja poseban fokus biće stavljen na Miroslavljevo jevanđelje. Nedeljom je ulaz u Narodni muzej slobodan.

Osim u Srbiji, praznik se svečano obeležava u Poljskoj, Češkoj, Rusiji, Ukrajini, Bugarskoj i Severnoj Makedoniji, Poljskoj, Češkoj i Slovačkoj Ukrajini.

Ko su bili Ćirilo i Metodije

Stariji Metodije i njegov brat Ćirilo, pre monašenja Konstantin, rođeni su u Solunu u domu visokog vizantijskog vojnog i upravnog vođe Lava, 815. godine odnosno 826. godine. Kada je 862. godine, velikomoravski knez Rastislav tražio od vizantijskog cara Mihaila učitelje koji će da propovedaju hrišćanstvo na narodnom jeziku, pokazalo se da su solunska braća idealna za taj posao. Znali su slovenski jezik, pa su sastavili pismo i preveli jevanđelja.

Sa tim prevodima krenuli su u moravsko-panonsku misiju prosvetiteljsko delo među slovenskim narodima. Širili su pismenost i hrišćanstvo među Slovenima, prevodili i druge bogoslužbene knjige i služili liturgiju na slovenskom jeziku, takođe su rukopolagali i domaće sveštenike. Srpska pravoslavna crkva ih je kasnije proglasila za svece.

Simbol su slovenske pismenosti i slovenskog prosvetiteljstva. Kao prosvetitelje slovenskih naroda, Crkva ih molitveno ističe kao ravnoapostolne. Bilo je to prvo političko osvešćivanje Slovena u istoriji. Posle smrti solunske braće, njihovi učenici, Kliment i Naum, nastavili su njihov prosvetiteljski rad.