Vanredno stanje u Nemačkoj: Šta se može očekivati od kongresa desničarske stranke AfD?

Alternativa za Nemačku (AfD), delom ekstremno desničarska stranka, čak i pre početka kongresa puni naslovne strane medija. Raspon tema je širok: najavljeni masovni protesti protiv AfD-a, rasprave o mogućoj zabrani stranke i borba za moć unutar stranačkog rukovodstva.

Toga ima toliko da su čak i nedavni rasistički ispadi nekih zvaničnika AfD-a gotovo pa zanemareni. A dogodilo se to da je nekoliko njihovih političara poslednjih dana iznelo pogrdne primedbe na račun nemačke fudbalske reprezentacije.

Dominik Kaufner, poslanik AfD-a u pokrajinskom parlamentu Brandenburga, ocenio je da igrači reprezentacije nisu Nemci, jer nisu „etnički Nemci“.

Drugi primer je slučaj uticajnog predsednika AfD-a za Tiringiju, Bjern Heke koji je zbijao rasističke šale o crncima u nacionalnoj fudbalskoj reprezentaciji.

Taj termin je korišćen tokom nacističke ere kako bi se Jevreji, crnci, Sinti i Romi isključili kao „ne-Nemci“.

Zbog takvih izjava i generalno negativnog stava AfD-a prema društvenoj raznolikosti, nekoliko saveza i udruženja mobiliše se za proteste protiv stranačkog kongresa u Erfurtu, glavnom gradu Tiringije.

Najavljen protest predstavnika civilnog društva

Crkve, sindikati, političke stranke, organizacije za ljudska prava i sportski klubovi pridružili su se savezu pod nazivom „Stand Together“. Oni mobilišu građane iz čitave zemlje da učestvuju na mirnim demonstracijama protiv stranačkog kongresa ovog vikenda 4. i 5. jula.

Na blokadu kongresa poziva i jedan manji savez pod imenom „Otpor“. Prema raznim medijskim izveštajima, policija očekuje dolazak nasilnih levičarskih ekstremista i angažovaće hiljade policajaca.

Ministar unutrašnjih poslova Tiringije, Georg Majer (SPD), najavio je na posebnoj sednici pokrajinskog parlamenta da će policija omogućiti osnovno pravo na slobodu okupljanja – i kada je reč o kongresu AfD-a i kada je reč o za mirnim protestima.

Na samom stranačkom kongresu, AfD će izabrati novi Izvršni odbor na saveznom nivou. Dvoje aktuelnih kopredsednika stranke, Alis Vajdel i Tino Krupala, ponovo su se kandidovali za ta mesta, a njihov reizbor smatra se gotovo sigurnim.

Izbori za ostale članove Izvršnog odbora verovatno će biti dosta zanimljivi – a oni će značajno odrediti smer stranke. Nekoliko krajnje desničarskih političara najavilo je svoje kandidature, a jedan od onih koji imaju velike izglede za uspeh je i Žan-Paskal Hom, predsednik omladinskog krila AfD-a pod nazivom „Generacija Nemačka“. On je u prošlosti imao brojne kontakte s krajnje desničarskim krilom stranke.

Veći uticaj za ekstremne desničare u stranci?

Čini se da i Bjern Heke, moćni predsednik pokrajinskog odbora AfD-a u Tiringiji, nastoji da proširi svoj uticaj na saveznom nivou stranke. U maju je jedan od njegovih najbližih poverenika, kopredsednik pokrajinskog odbora stranke Štefan Meler, najavio da će se kandidovati za zamenika saveznog portparola AfD-a.

Inače – pokrajinski ogranak stranke u Tiringiji Ured za zaštitu ustava klasifikuje kao potvrđeno ekstremno desničarsku organizaciju, jer, na primer, ne smatra da su nemački migranti iz pretežno muslimanskih zemalja ravnopravni građani.

Nedavno stručno mišljenje nemačkih ustavnih pravnika takođe zaključuje da je AfD neustavna i iz tog razloga: „AfD se protivi načelu demokratije nastojeći da potisne svoje političke protivnike. I protivi se ljudskom dostojanstvu, jer njen rasistički politički koncept uspostavlja različite klase ljudi“, objasnio je Bijan Moini, koji je koautor stručnog mišljenja kao šef projekta Društva za građanska prava.

Nakon što je 25. juna 2026. objavljeno to stručno mišljenje, brojni političari i udruženja zatražili su da se pokrene postupak zabrane AfD-a. O tome bi morali odlučiti Bundestag, Savezna vlada ili Bundesrat. Nakon toga, o zabrani bi odlučio najviši nemački sud, Savezni ustavni sud u Karlsrueu.

AfD se godinama brani od tih optužbi. Napade na stranku redovno opisuje kao pokušaje eliminacije AfD-a kao političkog konkurenta.

Poslednjih godina stranka je ostvarila brojne izborne uspehe i postala najjača politička snaga u istočnoj Nemačkoj. Za predstojeće pokrajinske izbore u Saksoniji-Anhalt i Meklenburgu-Prednjoj Pomeraniji koji će se održati u septembru 2026, AfD je već najavila da želi da ona stranka koja će nakon glasanja imenovati pokrajinske premijere.