Bogorodica na Tašmajdanu

Ona je u Podvorje Moskovske patrijaršije u Beogradu svečano stigla još 24. juna, na Duhovski ponedeljak, koji ova crkva slavi kao hramovnu slavu, ali je na molbu njenog starešine, protojereja Vitalija Tarasjeva, i po blagoslovu patrijarha srpskog Irineja prethodnih nedelja „obišla“ dve ovdašnje Bogorodičine crkve – Hram Rođenja Presvete Bogorodice u Zemunu i manastir Vavedenje na Senjaku.

Uz blagoslov duhovnih vlasti Svete Gore i zalaganje Balkanskog svetogorskog društva, čije je sedište u Sofiji, izrađene su tri verne kopije glavne ikone-zaštitnice cele svetogorske monaške zajednice, na kojoj je Bogorodica koja drži Bogomladenca Isusa Hrista prikazana u stilu koji se zove „Milosrdna“ (Eleusa). Original, pred kojom je, prema predanju, arhangel Gavrilo prvi put otpevao himnu „Dostojno jest“ po kojoj je ova ikona i dobila ime, čuva se u Sabornom hramu Uspenja Presvete Bogorodice u Kareji, administrativnom sedištu Svete Gore. Jedna od te tri njene kopije predata je Sabornoj crkvi u Sofiji, a po blagoslovu patrijarha moskovskog i sve Rusije Kirila druga će se čuvati u ruskoj crkvi na beogradskom Tašmajdanu, dok će treća 12. septembra stići u Manastir Svetog Aleksandra Nevskog u Petrogradu.

Jedne noći u vreme patrijarha Nikole Hrisoverga (983-996), kaže predanje, u jednoj od kelija manastira Pantokrator na litici nadomak Kareje, monahu koji je čitao kanon Bogorodici, javio se stranac i glasom nebeske lepote otpevao do tada nepoznatu pesmu „Dostojno jest“, čije je reči prstom ispisao na kamenoj ploči. To je bio blagovestitelj arhangel Gavrilo. Kamena ploča s tekstom himne završila je u Carigradu, a Bogorodičinu ikonu pred kojom se dogodilo ovo čudo svetogorski oci preneli su u Protatsku crkvu, u kojoj i danas stoji ustoličena na svetom tronu u oltaru.

„Osvećene ikone su kanali moćne Božje blagodati koja leči, preporađa, prosvećuje, ohrabruje i opominje“, govorio je Sveti Nikolaj Žički. U ruskoj crkvi na Tašmajdanu kažu da nije slučajno to što je jedna od kopija svetogorske svetinje baš sad došla u trajno duhovno vlasništvo ovog hrama, jer predstoje „važne odluke, koje se tiču sudbine i srpskog i ruskog pravoslavnog naroda“.

Tašmajdan je već devet decenija bogoslužbeno mesto ruske emigracije, ne samo u Beogradu. Najpre je to bila baraka – bivša mrtvačnica Starog tašmajdanskog groblja, a od 1925. sadašnji Hram Svete Trojice, u čije je temelje položen i grumen ruske zemlje. U ovoj crkvi su rukopolagani episkopi Ruske zagranične crkve osnovane 1921. u Sremskim Karlovcima, među kojima je bio i arhiepiskop, a sada svetitelj Jovan Šangajski. Prema sopstvenoj želji, u njoj je pod zastavama Bele armije sahranjen komandant belogardejaca general baron Petar Nikolajevič Vrangel. Iako je tokom Drugog svetskog rata deo riznice prenet u Nemačku i SAD, trašmajdanski hram, koji od 1946. ima status Podvorja – ambasade Moskovske patrijaršije, čuva mnogobrojne svetinje, kivote i ikone.