Stvaranje Jugoslavije shvaćeno kao proširenje Srbije

Tako Srbi početkom XX veka dobijaju novog protivnika: pored Turske pristiže velika imperija Austro-Ugarske. U XX veku nastaje rat u odbranu od germanstva: Srbi su napadnuti i 1914/15. i 1941, ali oni izlaze kao pobednici i 1918. i 1945. godine, istina u zajednici s velikim saveznicima. Ali, sada 1991, Srbi imaju utisak da doživljavaju „povratak istorije“, što se inače ne dešava tako često većem narodu.
Sasvim je prirodno što su sa svojim istorijskim reminiscencijama i Austrija i Nemačka dočekale 1991. godinu verovatno kao svoj trenutak, i što se Islam kao međunarodna sila pojavljuje simbolično u ime nekadašnje Osmanlijske države, sada Turske. Zašto o tome srpsko javno mnjenje nije vodilo računa? I tu je prva njegova greška – što nije pratilo razvoj međunarodnih odnosa u najneposrednijoj blizini. Ako nije moglo da sagleda unapred ujedinjenje savremene, demokratske Nemačke, moralo je već ranih šezdesetih godina uvideti da stvaranjem Evropske ekonomske zajednice Nemačka postaje jedan od osnovnih i najjačih činilaca evropske politike. Da otpor toj Nemačkoj znači odmah i automatski i otpor celoj Evropskoj zajednici, odnosno Uniji.
Za ovaj previd Srbi imaju, odnosno mogu da imaju, iako se sada u našem društvu ređe raspravlja s potrebnom ozbiljnošću i bez strasti – jedno ozbiljno opravdanje. U ideologiji i sistemu u kojima su živeli skoro pola veka, posle 1945, tako reći nijedno društvo kao srpsko nije se u toj meri u Jugoslaviji „predalo“ ideologiji i sistemu Komunističke partije Jugoslavije, „svetskom procesu socijalizma“ i politici „bratstva i jedinstva“ između naroda Jugoslavije. Naravno, to ne znači da politički pokret otpora poratnom režimu nije relativno jak ili najjači među Srbima, odnosu u Srbiji i Beogradu 1945, ali je vremenom daleko jača vladajuća struja, posebno među Srbima u Hrvatskoj i Bosni, koji su, uz borbu, preživeli nacističkoustaški genocid za vreme Drugog svetskog rata. Nigde, kao kod Srba, nije prihvaćena u toj relativnoj meri ideološka sintagma komunizma „borba protiv nacionalizma“ i nigde nije bilo više nacionalnog opredeljenja „Jugoslovena“ kao kod Srba, naravno, uglavnom među režimskim i školovanim kadrovima.
Ovde, nažalost, potreban je opet povratak na 1918. godinu. Prva zabluda srpske nacionalne politike pojavila se baš te godine. Naše srpsko društvo teško je razumelo šta znači „ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca“. I u svesti i u podsvesti, to je bilo proširenje Srbije i Crne Gore. Tome je pogodovala ondašnja „državna ideologija“ da su Srbi i Hrvati jedan jedinstveni narod. Ujedinjenje Jugoslovena za jugoslovenske nacionaliste među Hrvatima, ne samo za Srbe, bilo je kao ujedinjenje Nemačke i Italije u toku XIX veka. Analogija je bila pogrešna iz više razloga, ali je ona Srbe politički oslepila: oni nisu mogli da shvate da jedinstveni „jugoslovenski narod“ ne može postojati već i zato što tu ideologiju odbija ogromna većina hrvatskog naroda, pa eventualno i drugi narodi.
Kao što je poznato, u parodiji jugoslovenskog razvoja, prvi ustav Jugoslavije 1921. izglasan je glasovima muslimanskih poslanika iz Bosne i Makedonije. Ni ta činjenica nije nas uzbuđivala; većinsko srpsko javno mnjenje je u toku Prve Jugoslavije udaljavalo od uticaja one snage koje su tražile „srednje rešenje“ za međunacionalno pitanje (Protić, Davidović, Dragoljub Jovanović).
Niko u to vreme nije primećivao jednu drugu zabludu srpske nacionalne politike. Ne samo da Hrvati ne žele u „jedinstveni narod“ nego oni prvi put u istoriji gube, prvenstveno de iure kontinuitet državnopravnosti koja je vladala njihovim prostorom, manjim ili većim, sve od 1102. do 1918. godine, posle gubitka potpuno nezavisne srednjovekovne države 1102. To je bila nepravda nanesena hrvatskom narodu 1918. i toga Srbi, bar u većini, nisu nikada bili svesni, da ne govorimo o činiocima koji su agresivno vitlali tim javnim mnjenjem kao što su bili, tada regent, Aleksandar i jedno vreme Srbin iz Hrvatske Svetozar Pribićević.
(Uzgred budi rečeno, dokle su išle greške vladajuće politike pre 1941. vidi se po činjenici da su Makedoncima nametani ne samo srpstvo i jugoslovenstvo, nego im je naređivano kako treba da se prezivaju – na ić – pa, i pored toga, toliko uglednih ljudi danas tvrdi da su KP i Josip Broz „izmislili“ makedonsku naciju!) Posle pogibije kralja Aleksandra 1934, u godinama pred
Drugi svetski rat, opažala se evolucija srpskog javnog mnjenja u međunacionalnim problemima. Ta evolucija dolazila je takođe iz jednog tehničkog razloga. Režim je bio onemogućio svako dejstvo opoziciji ukoliko ona ne obuhvati celu teritoriju zemlje – takozvane zemaljske izborne liste. To je pripomoglo približavanju opozicije iz Zagreba i opozicije u Beogradu.
Nastavlja se