Festivalski odah od revolucionarnih planova: O nekoliko filmova sa 33. Festivala evropskog filma Palić

Ah, ta praznina, ta strašna praznina (Ach, diese Lücke, diese entsetzliche Lücke)
režija: Simon Ferhoven
scenario: Simon Ferhoven, po knjizi Joakima Mejerhofa
zemlja: Nemačka, 2026

Na ovogodišnjim nemačkim filmskim nagradama „Ah, ta praznina, ta strašna praznina“ je razumljivo bila u podređenom položaju u odnosu na „Zvuk pada“ Maše Šilinski.

Delo je to kompleksne životno-dramske konstrukcije, sa scenarijem napisanim po autobiografskoj knjizi glumca i pisca Joakima Mejerhofa, dok je autor filma Simon Ferhoven (sin Mihaela Ferhovena, reditelja odličnih filmova „Bela ruža“ i „Grozna devojka“) u mladosti proživljavao donekle komplementarne dileme i za ulogu junakove bake, u Nemačkoj uvažene pozorišne glumice imena Inge Birkman, angažovao svoju majku Sentu Berger.

Zvuči komplikovano, dok se priča svodi na momka koji, u paničnoj želji da nešto oseti nakon smrti brata, upisuje glumu a onda shvata da ga ništa osim procesa koji je već uspeo da donekle izvede ne privlači dotičnom pozivu.

Prijemni ispit je doneo uzbuđenje, časovi aikida u glumačkoj školi takođe, jer borba i bol u aikidu su stvarni, ali šta sa svim ostalim banalnim elementima pozorišne realnosti?

„Spasavajući sebe, da li sam upao u još dublju jamu nepoznavanja sebe?“, mogao bi se zapitati glavni junak da nije okeanima traume udaljen od iole objektivne samorefleksije.

„Ah, ta praznina, ta strašna praznina“ je dobitnik Palićkog tornja za najbolju režiju, može se reći opravdano budući da je valjalo uložiti ozbiljan trud da bi se usaglasilo (dvostruko) lično sa opštim, alternativno sa komercijalnim, distancirano sa patetičnim.

Nesrećna majka (Die miserable mutter)
režija i scenario: Suzane Hajnrih
zemlja: Nemačka/Francuska, 2026

Plesno-teatarski mjuzikl o književnici (spisateljica je tako odbojna reč…) koja pokušava da očuva dragi razum tokom prvih godinu dana majčinstva.

Film je od žirija dobio posebnu pohvalu za originalnost, dok se meni pre čini kao uspešan i nestidljivo očigledni amalgam raznovrsnih uticaja: nemačkih art-filmova sa kraja sedamdesetih koji su, pak, bili inspirisani Godarom, pamfletskog teatra koji se bazira na Brehtovoj emotivnoj distanci, za mene ponajviše Siona Sonoa i njegovog genijalnog „Antiporna“ koji je kroz šareni koktel medija i žanrova, na filmski način tretirajući pozornicu, dekonstruisao životnu pojavu koja je večna kao ljudski rod (Sono se bavio pornografijom, Suzane Hajnrih roditeljstvom).

Feminizam je od ciničnog, postmodernog tipa, da bi autorka čiji je prethodni film imao naslov „Das melancholische Mädchen“ („Melanholična devojka“; očigledno prati sopstveni razvoj) kao imperativ postavila i uspela da postigne zabavnost.

Samohrana majka (Solomamma)
režija: Janike Askevold
scenario: Janike Askevold, Jorgen Feroj Flasnes, Mads Steger
zemlja: Norveška/Letonija/Litvanija/Danska/Finska, 2025

Po dosegu i strukovnoj težini autorske ekipe, zbunjuje što „Nesrećna majka“ nije postavljena u program „Paralele i sudari“ a „Samohrana majka“ u glavni takmičarski program.

Najveće platno bi došlo prirodno, počevši od glumaca – u norveškom filmu igraju Lisa Loven Kongsli (supruga surovo lišena iluzija iz „Više sile“ Rubena Estlunda) i Herbert Nordrum („Najgora osoba na svetu“), dok je koscenarista Mads Steger obavljao iste dužnosti i u filmu „Hipnoza“ (Hypnosen, 2023) koji se našao na Danasovoj listi najboljih dvadeset filmova godine (Nordrum je i tu bio izuzetan; strašan glumac, i nadajmo se da neće završiti kao negativac u filmu o Džejmsu Bondu).

Elem, melodrama u „Solomammi“ je spolja diskretna a iznutra sa „daglassirkovskom“ konstrukcijom fabule i njoj posledičnim intenzitetom.

Dodatno, skandinavski autori već godinama uživaju povlašćenost u kojoj im je dozvoljeno da napadaju „svete krave“ modernog društva, pa tako „Solomamma“ iz konzervativnog ugla razigrava temu biološke neizbežnosti standarde mama-tata-dete porodice (što, jasno, neće biti navedeno u festivalskim sižeima).

Rizična delatnost, ali oni koji su pre šezdesetak godina prvi krenuli da ruše sada su i prvi kojima se gleda kroz prste kada dovode nove ideologije u pitanje.

Da ne bude zabune, „Solomamma“ je pre svega nepretenciozni ljubavno-trilerski film lak za konzumaciju.

Jednostavno, umeju.

Kinesko more (China Sea)
režija: Jurgis Matulevičijus
scenario: Saule Bliuvaite
zemlja: Litvanija/Poljska/Tajvan/Češka, 2025

„Nikolas Vinding Refn lajt“, moglo bi se u najkraćem reći za litvanski film o kikbokserskom šampionu Osvaldu koji je u kafanskoj tuči „raundkikom“ promašio metu i obogaljio nedužnu žensku osobu, nakon čega mu je zabranjeno da se takmiči te se sada smuca po svom rodnom gradu.

Prethodni opis se tiče postavke, da bi vrlo brzo scenaristkinja iscrtala nekoliko linija radnje: Osvald na grupnoj terapiji za lečenje napada besa upoznaje „raspadnutu“ klupsku pevačicu i devojku lokalnog, sasvim „refnovskog“ krimosa – ljubavna priča; Osvald pronalazi i usvaja napuštenog pitbula – simbolička priča; Osvald postaje trener sa glavnom pulenkom u vidu mlade kikbokserke koja se sprema za prvi meč – „Million Dolar Baby“ priča; Osvald, koji živi u kineskom restoranu i jedini prijatelj mu je Kinez, suvlasnik restorana koji grca u kockarskim dugovima, nalazi se između dve vatre kada njegovi bivši prijatelji, rusko-litvanski gangsteri, putem preuzimanja vlasništva nad kineskim devojkama koje rade u restoranu žele da naplate dugovanja – krimi priča.

Deluje kao pilot epizoda „artsy“ striming serije, međutim, stvaralački proces je filmski, direktan i iskren, sa glavnim glumcem za kojeg sam bio ubeđen da je „oriđinal“ poput njegove slatke kikbokserke koja se u jednoj granično poremećenoj sceni uroni u ledeno jezero, gradeći borbeni karakter.

Nije, pozorišno je obrazovani glumac koji se doveo u naturšičko stanje i izgledanje, omogućavajući naturalistički aspekt celine kojoj ne manjka umetničkog iskrivljenja.

Usput, na polovini projekcije na otvorenoj sceni je počela da pada solidno jaka kiša, što je idealno imerzivni način za gledanje ovog vrednog iako ne odviše inovativnog filma.