Moralno-politička podobnost

Kakve podatke o dostojnosti kandidata mogu da daju državni (da li je to BIA? ) i pravosudni organi da bi se na osnovu njih procenila nečija dostojnost za bavljenje advokaturom? Po kojim kriterijumima se utvrđuje da li je neko dostojan ili nije da bude advokat? Da li je to odnos prema aktuelnoj vlasti ili prema nacionalnom pitanju, patriotizmu ili stav o Haškom tribunalu, NATO paktu, genocidu u Srebrenici ili je to nešto sasvim drugo.

Advokatura je par ekselans institucija privatne inicijative i kao takva je jedna od važnih tekovina, simbol, i moglo bi se reći, zaštitni znak slobodnog sveta. Na Zapadu advokatski poziv je vrlo cenjen, poštovan i ugledan. U tom smislu, najbolji pokazatelj je podatak da su od 44 predsednika SAD-a njih 27 advokati. Advokatska profesija vezana je za građansko društvo, pravnu državu, privatno vlasništvo, prava pojedinca i svaki drugi individualizam. Od formiranja srpske države u XIX veku do danas: u kraljevini, komunističkoj Jugoslaviji, kvazi Jugoslaviji, Srbiji i Crnoj Gori i današnjoj Srbiji, nije se razvio kapitalizam, parlamentarizam, politički i ekonomski liberalizam, niti se formiralo građansko društvo. Postojali su samo pokušaji u pravcu modernizacije parlamentarizma i liberalizma. Izrazito su dominantni narodnjaštvo, populizam, sabornost, monarhistička i komunistička diktatura, radikalski konzervativizam, komunistički kolektivizam, egalitarizam i unitarizam, zatim slavenofilstvo, rusofilstvo i prezir prema Zapadu.

Posebno je zanimljiv položaj advokata u komunističkoj Jugoslaviji od 1945. do sadašnje kvaziparlamentarne države Srbije. Srbija je takva zbog toga što u njoj veću politički moć i uticaj od vlade imaju SPC, intelektualci okupljeni oko SANU, Udruženja književnika Srbija i Vojislava Koštunice, grupa građana organizovana u Kosovskoj Mitrovici, vanparlamentarne stranke kao SRS, desničarske nevladine organizacije (Dveri, Naši, Obraz, 1389 i drugi), pristalice četničkog pokreta DM i druge. Iako se u velikom broju pitanja ne slažu sa nabrojanim organizacijama, sa njima su u mržnji prema Zapadu i njegovom sistemu vrednosti, potpuno saglasni bivši komunisti, rankovićevci, informbirovci, neke izrazito levičarske nevladine organizacije i pojedinci.

Glavno obeležje advokature je njena apsolutno privatna delatnost. To je u posleratnoj Jugoslaviji bila jedina oblast u kojoj su intelektualci imali pravo da deluju privatno, a sa državom su imali veze samo kod plaćanja poreza. Nisu prolazili test moralno-političke podobnosti, mogli su biti vernici svih konfesija, imali su neograničenu privatnu inicijativu, nisu ni materijalno ni moralno zavisili od države, partije i njihovih institucija. Kao takvi bili su državni neprijatelji broj jedan. Tu poziciju državnog neprijatelja advokati u Srbiji zadržali su i sada.

Sa samo nekoliko primera ilustrovaćemo poziciju advokata u komunističkoj Jugoslaviji i današnjoj Srbiji. Prema dokumentu „Obaveštenje UDBE Narodne republike Srbije za februar 1952“, koji je objavljen u časopisu Branič broj 1 za 2006. godinu, stanje u advokaturi Jugoslavije je sledeće:

„Analizirajući stanje u redovima advokata, došli smo do zaključka da advokati predstavljaju jedan od najvećih problema naše pravne službe i posebno sudstva. Politički to su bivše režimlije, rukovodioci i aktivni članovi bivših buržoaskih partija, bivši ministri, poslanici, sudije, sreski načelnici, policijski pisari, senatori, veliki župani, kraljevski beležnici, aktivni sudski oficiri BVJ i većina od njih aktivni pomagači i pristalice okupatora i domaćih izdajnika. U materijalnom pogledu to su bivši veleposednici (retki su npr. advokati u Vojvodini koje nije pogodila agrarna reforma), milioneri, vlasnici jedne ili više kuća i sl… Stručno, to su ljudi koji su vaspitani i u praksi potpuno oformljeni na bazi tipično buržoaskog prava – ljudi koji jednim delom nisu u stanju, a drugim delom neće da shvate i da se mire sa socijalističkim pravom i zakonitošću. Moralno to su većinom ljudi niskog karaktera, derikože… pijanice i nemoralni tipovi.“

Sredinom sedamdesetih godina prošlog veka na udaru komunističkog režima našla su se dva čuvena jugoslovenska advokata Srđa Popović i Jovan Joro Barović i to zbog profesionalnog obavljanja svog advokatskog posla. Književnik Dragoljub Ignjatović je na filozofskom skupu na Divčibarama 1974. imao izlaganje u kome je kritikovao trenutno stanje u državi. Zbog tog izlaganja optužen je pred Okružnim sudom u Valjevu zbog krivičnog dela neprijateljske propagande. Branio ga je advokat Srđa Popović, koji je u završnoj reči dokazivao istinitost Ignjatovićevih tvrdnji navodeći veliki broj validnih dokaza iz kojih se vidi da je Ignjatović govorio istinu. Zbog te odbrane, dakle, postupanja apsolutno u skladu sa svojom profesijom i zakonom Popović je optužen i osuđen prvo na kaznu od godinu dana zatvora, koja je u drugom stepenu uslovljena.

Advokat Joro Barović branio je jugoslovenskog emigranta Vladu Dapčevića, koji je kidnapovan u Bukureštu. Prilikom kidnapovanja i hapšenja ranjena su dvojica njegovih prijatelja, kojima pripadnici UDBE nisu omogućili lekarsku pomoć, pa su obojica umrli. Advokat Barović je znao da su ta dva čoveka ubijena. Kako je posle tog događaja Barović poginuo u nesreći, postojale su ozbiljne sumnje i da je saobraćajni udes insceniran i Barović likvidiran. Te sumnje su pojačane kada je bivši general rumunske obaveštajne službe Jon Mihaj Pačepa emigrirao na Zapad i u svojim memoarima objasnio kako su ubijena dvojica Dapčevićevih prijatelja. Ispostavilo se kao tačno i da su Dapčevićevi ljudi sahranjeni ispod ulazne staze na groblju u Zrenjaninu, pa su posle pada komunizma ekshumirani i sahranjeni. Sa visokim stepenom verovatnoće može se zaključiti da je i advokat Barović ubijen zbog svog angažmana.

Komunizam se i u Evropi i u Srbiji raspao, ali u srpskom i dalje dogmatskom, kolektivističkom, populističkom, rusofilskom i od sveta izolovanom društvu, ostaje animozitet prema advokatima, čak se i pojačava. Prilikom opšteg izbora sudija u Srbiji u decembru 2009. godine 90 posto žena sudija udatih za advokate nije izabrano. Advokati su tretirani kao građani drugog reda, kao kriminalci. Reformatori srpskog pravosuđa su otišli korak dalje od komunističkog režima u kome su na udaru bili samo advokati, a sada i njihove supruge. Nadamo se da se na meti nekog budućeg srpskog režima neće naći advokatska deca.

Autor je advokat iz Beograda