Izložba “85 godina od bombardovanja zgrade Narodne biblioteke na Kosanačićevom vencu” u NBS

Autori postavke su istoričar umetnosti i urednik kulturnog programa NBS Dušan Zlokolica i viša bibliotekarka zadužena za odnose s javnošću Mirjana Simoski. Izložbu tematski prate suveniri, čiji je autor Nađa Stojković Jovanović, a koji su izloženi u posebnoj vitrini.

Posetioce očekuju panoi i fotografije koje prikazuju period izgradnje prve zgrade NBS na Kosančićevom vencu i njeno stradanje u nemačkom bombardovanju Beograda 6. apirla 1941.

Posebna pažnja posvećena je istraživanju zgarišta na Kosančićevom vencu – ostaci izgorelih knijga, preostale opeke… gde važno mesto ima reizdanje knjige Zaharija Orfelina “Goresni plač” za koje se verovalo da je nepovratno izgubljeno u bombardovanju pre 85 godina, ali je zahvaljujući upornim bibliotekarima proneđeno 2017. i vraćeno u fond NBS.

Jedna od vitrina posvećena i sadašnjoj zgradi NBS na Svetosavskom platou na Vračaru, koja je otvorena 6. aprila 1973. Autori postavke kao najvrednije eksponate ističu foto-građu zahavljući kojoj je sačuvan izgled zdanja NBS na Kosančićevom vencu, kao i arhitektonski crteži arhitekte i profesora Arhitektonskog fakulteta u Beogradu Branka Tanazevića iz Arhiva grada Beograda koji će biti od neprocenljive važnosti za moguću obnovu zgrade na Kosančićevom vencu. Ulaz na izložbu u NBS je slobodan.

NBS, najstarija ustanova kulture u Srbiji, osnovana je 1832. Kao dan osnivanja uzima se 28. februar 1832. kada je političar, diplomata, ustavopisac, novinar i publicista Dimitrije Davidović poslao pismo knezu Milošu o uređenju biblioteke.

Dok nije izrasla u nacionalnu instituciju prošla je dug put od svojevrsnog depozita knjiga, biblioteke u sastavu Knjaževsko-tipografijske biblioteke i Biblioteke Popečiteljstva prosveštenija, da bi okupila više biblioteka javnih i državnih nadleštava, uz otkup nekoliko privatnih biblioteka među kojima su i knjige Lukijana Mušickog i Josipa Šlezingera.

U Prvom svetskom ratu deo NBS, koja se tada nalazila u Kapetan Mišinom zdanju, sradao je, a preostali fond je preseljen na više mesta u Beogradu, Nišu, Kosovskoj Mitrovici, čak i Sofiju. Posleratni Zakon o štampi i novi Zakon o Narodnoj biblioteci iz 1919. Biblioteci je dao status centralne državne biblioteke i pravo na obavezni primerak sa čitave teritorije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

NBS je 1920. dobija od Vlade sredstva da kupi na Kosančićevom vencu zgradu kartonaže od industrijalca Milana Vape. Ova zgrada nije bila građena namenski za biblioteku, ali je NBS u njoj dočekala nemačko bombardovanje 6. aprila 1941. u kome je izgorela do temelja.

Šta je uništeno

U bombardovanju je uništen knjižni fond od oko 500.000 svezaka, kao i zbirka od 1.424 ćirilična rukopisa i povelje stare od 12. do 17. veka, kartografska i grafička zbirka od 1.500 brojeva, zbirke od 4.000 naslova časopisa i 1.800 naslova novina, kao i značajna i nedovoljno proučena zbirka turskih dokumenata o Srbiji, inkunabule i stare štampane knjige i celokupna prepiska značajnih ličnosti iz kulture i političke istorije Srbije i Jugoslavije: Lukijana Mušickog, Vuka Karadžića, Đure Daničića, Pavela Šafarika…

Takođe su nestali svi inventari i katalozi. Iz stare zbirke rukopisa sačuvan je samo jedan rukopis koji je u tom trenutku bio van biblioteke. Među rukopisima koji su preživeli 6. april 1941. su: beogradski rukopis Letopisa Popa Dukljanina, Nikoljsko jevanđelje, Minhenski psaltir, Ćirilični Rampacetov bukvar iz 1597. Najstariji rukopis u NBS je Beogradski parimejnik iz 13. veka.