Kako funkcioniše penzioni sistem u Holandiji i Austriji

Kada je reč o penzijama u Nemačkoj, koja ima sistem zasnovan na solidarnosti generacija – odnosno aktuelno zaposleni finansiraju trenutne penzionere – dijagnoza je uglavnom ista: društvo stari, a sve manje zaposlenih mora da izdržava sve veći broj penzionera. Država zato mora sve više da dopunjava penzije iz svog budžeta. Uprkos tome, mnogima u starosti, i pored decenija rada – preti siromaštvo.

Vlada je obećala reformu penzionog sistema još ove godine, a posebna komisija se bavila izradom predloga koji će biti predstavljeni ove sedmice.

U diskusiji oko penzija često se kao uzor navode dve susedne zemlje koje ni približno nisu ekonomske sile kao Nemačka, koja je treća na svetu.

Holandija – sistem na tri stuba

Holandija, sa oko 18,1 milion stanovnika, važi za zemlju sa jednim od najboljih penzionih sistema na svetu. Razlog je pažljivo osmišljen sistem na tri stuba.

Osnovna penzija finansira se iz državnog budžeta. Pravo na nju zavisi isključivo od toga koliko je dugo neko živeo u zemlji – računa se od 17. godine do starosne granice za odlazak u penziju, dakle najviše 50 godina. Njena visina zavisi i od toga da li neko živi sam ili u paru, a osmišljena je tako da obezbedi osnovnu egzistenciju.

Drugi i glavni stub čini obavezno penzijsko osiguranje zaposlenih, preko sektorskih penzionih fondova. Za razliku od nemačkog sistema, taj novac se ne koristi odmah za isplatu sadašnjih penzija, već se ulaže na tržištima kapitala. Poslodavci obično snose dve trećine uplata u te veoma moćne fondove.

Treći stub predstavlja privatna štednja – poreski podstaknuti penzioni računi koje koristi veliki broj građana.

Rezultat su visoke penzije, stabilan sistem i relativno visoka transparentnost finansiranja.

Austrijski model – svi u istom košu

Austrijasa oko 9,1 milion stanovnika, ima sistem koji se, baš kao i nemački, zasniva na solidarnosti generacija. Ipak, prosečne penzije su znatno veće nego u Nemačkoj – za oko 700 do 800 evra. Ključna razlika je u tome što su u Austriji gotovo svi zaposleni uključeni u jedinstveni sistem – uključujući i državne službenike i samostalne preduzetnike.

Ipak, prosečne penzije su znatno veće nego u Nemačkoj – za oko 700 do 800 evra. Ključna razlika je u tome što su u Austriji gotovo svi zaposleni uključeni u jedinstveni sistem – uključujući i državne službenike i samostalne preduzetnike.

Ali, i doprinosi za penziju su viši nego u Nemačkoj i iznose 22,8 odsto bruto plate. Poslodavci plaćaju veći deo – 12,55 odsto, dok zaposleni izdvajaju 10,25 odsto.

U Nemačkoj ukupni doprinos iznosi 18,6 odsto, podeljen ravnomerno između radnika i poslodavca.

Još neke važne razlike

Razlika postoji i u nivou penzije u odnosu na prosečnu zaradu. U Nemačkoj takozvana standardna penzija iznosi oko 48 odsto prosečne plate, dok u Austriji dostiže između 75 i 80 procenata. U Holandiji, u kombinaciji državne i dodatne penzije, ukupna primanja u starosti mogu dostići i 80 do 90 procenata prethodne zarade.

Starosna granica za odlazak u penziju takođe se razlikuje: u Nemačkoj je trenutno 67 godina, u Austriji 65 godina, dok je u Holandiji vezana za očekivani životni vek i trenutno iznosi 67 godina.

Ukratko: u Holandiji i Austriji gotovo svi zaposleni uključeni su u penzioni sistem, ukupna izdvajanja za penzije su veća nego u Nemačkoj, ali je njihov raspored drugačiji – manji teret često snose zaposleni, a veći poslodavci i država. Rezultat su i više penzije.

Integracija državnih službenika u zajednički sistem u Nemačkoj zahtevala bi ozbiljne zakonske promene – a pitanje je i političke volje. Jer u tom privilegovanom položaju su poslanici i sudije, kao i pripadnici vojske, policije, deo prosvetnih i administrativnih radnika.

Kada je reč o povećanju doprinosa, problem su već sada krajnje visoki troškovi rada u Nemačkoj – odnosno ukupna opterećenja plata kroz doprinose za zdravstveno i penzijsko osiguranje, osiguranje za negu i slučaj nezaposlenosti, kao i porez na dohodak.