Od čuvanja Jugoslavije do ekstremnog nacionalizma

Kao i u Prvom ratu, tako i Drugom ratu, Srbi, najpre u okviru vojske Kraljevine Srbije, a potom u okviru Titovog tzv. narodno-oslobodilačkog pokreta, nisu mogli de facto pobediti bez strane pomoći, bez pomoći sila pobednica u Prvom i Drugom ratu. Koliko saveznici iz Prvog rata, posebno Britanci, nisu precenjivali srpsko učešće u Prvom ratu, utoliko su žešće, baš Britanci, precenjivali značaj Titovog pokreta, za pobedu u Drugom svetskom ratu. Srbima je sve to bilo dovoljno da poveruju da su „nepobedivi“, a potom da se samo u srpskim ratovima dobija a u miru gubi, kao što je, da parafraziramo, rekao Dobrica Ćosić. Slobodan Milošević bi rekao to isto na drugi način: ako nismo sposobni da ekonomski privređujemo, sposobni smo da se tučemo… Dve opasne političke pretpostavke za srpsku nacionalnu politiku od 1918. do 1995. godine!
U politici pre 1981, odnosno pre 1990, uvek je bilo pored nacionalnog činioca, i međunarodnog i unutrašnjeg političkog. Savremeno vladajuće srpstvo nije lako prihvatalo saradnju ma s kojim međunarodnim činiocem, kao što je u potpunosti zapostavilo unutrašnji politički i kulturni razvoj u demokratskom pravcu. Nažalost, ono što je manjkalo Srbima posle 1918. do današnjeg dana – a što je inače prisutno u istoj ako ne i u većoj meri kod Hrvata i Muslimana – to je načelo da pluralizam nije samo politička nego i etnička, i kulturna, čak i sindikalna kategorija. To najmanje shvataju Srbi (nekada) u Hrvatskoj, još manje Srbi u Bosni. Oni zaboravljaju da Srba u Saveznoj Republici Jugoslaviji jedva da ima dve petine, a da u trećoj petini Albanci predstavljaju skoro 7 odsto celokupnog stanovništva. (Za Srbe, prema tome, postoji samo jedna dilema na Kosovu: ili da prihvate u potpunosti etnički pluralizam, da otklone svaku državnu terorističku aktivnost na Kosovu, ili pak da se dobrovoljno odreknu većeg dela Kosova).
Prihvatanje etničkog „pluralizma“, za koje nam na izvestan način daju primere baš danas Nemačka, Britanija i Francuska – sa milionskim doseljenicima koji razvijaju ne samo kulturno-religioznu nego i političku autonomnost, ne u ustavnopravnom smislu – znači u isti mah i poštovanje nacionalnih i kulturnih „svetinja“ dotičnih naroda, manjina i doseljenika. Ako uzmemo samo jedan primer, iz srpske istorije, videćemo kako se većinsko srpsko javno mnjenje ponelo s punim nerazumevanjem pravih vrednosti u međuetničkim ili međunacionalnim odnosima. Ubistvo dvojice vođa Hrvata usred beogradskog parlamenta 1928. godine propraćeno je u danom trenutku, i zvanično i od samog Beograda, sasvim dostojanstveno i s razumljivim strahom šta će se dogoditi srpsko-hrvatskoj, odnosno jugoslovenskoj zajednici. Međutim, kako je vreme prolazilo, skoro svi srpski istoričari su taj događaj ili preskakali, ili ga svodili na jedan svakodnevni slučaj, ili ga čak pravdali time što su politički ljudi Hrvati u to vreme, kao i odmah posle 1918. godine, vređali srpske nacionalne, političke i druge „svetinje“. To poslednje gledište može se delimično prihvatiti – da Hrvati nisu bili takođe „trpeljivi“ prema „svetinjama“ srpske istorije, ali zbog toga niko nema prava da ubija, naročito ne u parlamentu, i to vođe jednog naroda, jer su parlamenti osnovani baš zato da se ne puca nego da se raspravlja i da se dobije rešenje glasanjem.
Smrtni greh srpske nacionalne politike, koja u današnjici doživljava poraz za porazom, jeste razvoj od januara 1990. godine, odnosno od poslednjeg kongresa Saveza komunista Jugoslavije. Ako zapadne sile, stručnjaci i posmatrači nisu razumeli da je Titov „liberalni komunizam“ bio najrazornija društvena snaga u Istočnoj Evropi, da li su Srbi to razumevali? Najpre, u trenutku kada se komunizam srozavao čak i u bivšem Sovjetskom Savezu, većina građana u Srbiji davala je legitimitet svojim „komunistima“, istina trećerazrednim komunistima, koji su se dobrim delom lažno predstavljali kao nacionalisti; to su isto činili i u Hrvatskoj, gde su Srbi najpre glasali za hrvatske komuniste – verujući da će ovi čuvati Jugoslaviju, pa potom preuzeli ekstremnu nacionalističku politiku koja je bila obojena pređašnjom partizansko-komunističkom gerilskom „tehnologijom“. Ono što pak, s druge strane, nisu razumeli nacionalisti i antikomunisti u Srbiji, to je činjenica da je Tito načinio jednu dosta neinteligentnu ravnotežu među Srbima: kao što primećuje britanski publicist Majkl Ignatijef, Tito je „užu“ Srbiju potiskivao na razne načine a davao dobar deo egzekutivne vlasti, pre sedamdesetih godina, svojim partizanima – komunistima Srbima u Hrvatskoj i u Bosni, u ovoj poslednjoj pre sedamdesetih godina, kada je zabeleženo da, prvi put u tri veka, muslimansko stanovništvo ima relativnu većinu u Bosni.
Nastavlja se