Kad se o tekovini jednog ne tako davnog vremena gotovo uopšte više ne priča, a još manje piše, sećanja neumitno tonu u zaborav. Retki su dani kada sretnem Vranjanca Nikolu Grgura, prvog komandanta omladinskih radnih akcija u Vranju.
Pa kada se i sretnemo, retko se dotaknemo teme o kojoj on, kao bivši akcijaš, najviše zna. A poznata mu je i priča u koju je posredno umešan i nekadašnji premijer Turske, Edževit.
Ovaj visoki turski zvaničnik zatražio je svojevremeno, na osnovu iskustava jugoslovenskih radnih dobrovoljaca, da pomognu njegovoj državi u organizaciji ničeg drugog nego onoga što se kod nas zvalo – omladinske radne akcije. A, desilo se to, po zapisima iz druge polovine osamdesetih godina prošlog veka, kada je Omladinska radna brigada „Jugoslavija“ u okviru akcije pomoći na raščišćavanju ruševina od zemljotresa koji je zadesio Bukurešt 1977. godine, svakoga dana prebacivala normu za trista posto!
Na tadašnjoj nenacrtanoj karti specifičnog omladinskog aktivizma, Vranje je pečatirano 1979. godine, kada je uz učešće omladinskih radnih brigada iz Podravske Slatine, Kumanova i grada domaćina, prvi put krenuo dobrovoljni omladinski rad. Već sledeće godine okupilo se čak 18 brigada iz cele bivše Jugoslavije, čak i sa ostrva Raba i Šibenika. Od 1981. godine počeli su udarnički „napadi“ na goleti oko Besne kobile uz ponovo učešće osamnaest brigada među kojima su bile i zajedničke radne brigade, sastavljene od omladine iz Despotovca, Slunja, Loznice i Ivanić Grada.
Jednom prilikom, kada nisu bili zadovoljni obračunatom normom, a smatrajući da se po rezultatima favorizuje brigada iz Banovića, članovi ORB „Mara Spasojević“ iz Novog Pazara, u junu 1983. godine, odbili su da odu na radilište. Bio je to, za ono vreme, neviđen skandal. Brigadiri su najureni sa akcije uz oduzimanje svih priznanja i odličja koje su do tada osvojili.
„A, zamislite celu tu priču u današnjim prilikama – priseća se, onako više za sebe, Grgur, naš drugar, stari akcijaš. Priseća se jednog momka, akcijaša, zvali su ga „Rumun“. Čudo od udarnika, jer je za samo jedan radni dan iskopao neverovatnih 19 kubika zemlje, sve zarad prestiža koji je donosio udarničku značku. Prve godine akcijaštva u Vranju, od 150 brigadira njih 50 je osvojilo ovo akcijaško odličje. Od 1985. godine pošumljavanje goleti nastavljeno je u opštini Trgovište, gde je i preseljeno brigadirsko naselje.
Ostaje u sećanju, koliko je trebalo političkog lobiranja da vranjska ORA, posle nekoliko godina dobije prestižni savezni rang, a samim tim i više novaca i bolje uslove za rad. Presudili su, kao i obično, političari sa vrha, Petar Stambolić, Draža Marković, Stevan Mirković i Nikola Ljubić, koji su redovno posećivali gradilišta širom zemlje.
Za deset godina, koliko je trajala ova omladinska radna akcija, pošumljeno je 4.958 hektara goleti. Zasađeno je više od 12 miliona sadnica smreke, crnog i belog bora. Brigadiri su bili samo nastavljači onoga što su započeli članovi Društva za pošumljavanje „Pljačkovica“ iz Vranja 1910. godine iz koje potiče i fotografija koja ilustruje ovo podsećanje.
Ostaje hipotetičko pitanje: može li iko danas pokrenuti jedan takav obiman posao. Pa još za džabe, uz dodatak na umor, prve ljubavi i akcijaška venčanja, suze na rastanku i vedra jutra sa podizanja zastave sa petokrakom i popodnevnu dodelu prelazne zastavice za najbolje dnevne rezultate?!
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
