Kakve promene u odnosu na stari donosi novi Zakon o unutrašnjim poslovima – ukoliko bude usvojen

Prva novina je sam naziv zakona, koji će se zvati Zakon o unutrašnjim poslovima umesto dosadašnjeg, koji se zove Zakon o policiji.

Sam naziv zakona deluje logičnije jer MUP ne čini samo policija, već je ona deo ministarstva.

Ono što je za građane možda i najvažnije, kada su u pitanju policijska ovlašćenja, jeste to da su u odnosu na prethodne nacrte izbačeni biometrijski nadzor, kao i proširenje uslova za ulazak u tuđi stan i pretres istog bez pisanog naloga tužilaštva.

Međutim, u novom nacrtu zakona postoje članovi koji regulišu ovlašćenja policije, ali i neke druge stvari koje se odnose na postupanje policije prema građanima.

Mogućnost trajne zabrane okupljanja na određenom mestu

Jedna od bitnijih promena, koja je okarakterisana kao sporna, vezana je za javna okupljanja i javne skupove građana.

U predlogu novog zakona predloženo je da, ukoliko dođe do narušavanja javnog reda i mira u većem obimu, ministar, na predlog direktora policije, može doneti naredbu da se na tom prostoru zabrani okupljanje u trajanju od 15 dana, koji može biti produžen ukoliko razlozi za to postoje.

Ovo je potpuna novina u odnosu na važeći Zakon o policiji, a problematično je to što nije jasno definisano koje situacije se tačno smatraju narušavanjem javnog reda i mira koje nije moguće uspostaviti. Takođe, odredba da se rok od 15 dana može produžavati nije ograničena, već zavisi od procene policije. Ovakvo ovlašćenje može biti zloupotrebljeno u slučaju demonstracija, gde policija može zabraniti okupljanje na tom mestu ukoliko to nekome iz policije ili vlasti ne odgovara da se na takvom mestu građani okupljaju.

Sledeća sporna stvar su lične oznake koje policajac mora da nosi na uniformi.

U nacrtu novog zakona predlaže se da delovi uniforme sadrže oznaku prezimena, sa ili bez broja službene značke, kao i druge oznake pomoću kojih se može utvrditi identitet policijskog službenika.

Sporno u ovom predlogu je upravo oznaka sa prezimenom, jer ovaj predlog zakona dozvoljava da policajac na uniformi nosi oznaku sa prezimenom bez broja značke.

Pošto je na snazi Vladina uredba koja dozvoljava policajcima nošenje fantomki, prezime na uniformi bez broja značke građanima ne omogućava pravo da znaju identitet policajca koji postupa prema njima, jer jedino broj značke dokazuje da neko ima status ovlašćenog službenog lica i on je jedinstven za svakog policajca. Ukoliko ovaj predlog bude usvojen, najverovatnije ćemo na ulicama prilikom protesta gledati policajce samo sa oznakom prezimena i fantomkom preko glave.

Takođe je nejasno zbog čega je ostavljena mogućnost uniformisanim policajcima da ne nose oznaku sa brojem službene značke.

Nova policijska ovlašćenja i šira upotreba sredstava prinude

Kada je broj policijskih ovlašćenja u pitanju, u važećem zakonu ih ima 16, dok u predlogu novog ima 25. Međutim, treba napomenuti da je do povećanja broja ovlašćenja došlo jer su neka od dosadašnjih raslojena, kao što je, na primer, sadašnje ovlašćenje „zadržavanje lica i privremeno ograničenje slobode kretanja“. U novom nacrtu ovo ovlašćenje je podeljeno na dva zasebna.

Što se tiče upotrebe sredstava prinude, i tu je došlo do korekcija. U važećem zakonu postoji 13, dok u nacrtu novog zakona postoji 16 vrsta sredstava prinude. Dodata su sredstva za ulazak u tuđi stan, sredstva za prinudno zaustavljanje vozila i plovila, kao i sredstva za privremeno onesposobljavanje, pod čega spadaju projektili ili bombe sa zvučnim, svetlosnim ili dimnim efektima ili kombinacijom tih efekata, uz napomenu da sva ta sredstva ne smeju ostavljati trajne posledice prema onima nad kojima se upotrebljavaju.

Ono što je novina kod jednog starog sredstva prinude, a to je raspršivač sa nadražujućim sredstvom (biber-sprej), jeste to da se on po novom zakonu može upotrebiti i prema licima koja pružaju pasivan otpor, dok u važećem zakonu može biti upotrebljen samo u slučaju pružanja aktivnog otpora policiji.

Za ona sredstva koja se najčešće koriste, a to su fizička snaga i službena palica, uslovi za njihovu upotrebu su ostali isti.

Novim nacrtom zakona regulisana je i srednja škola unutrašnjih poslova, koja je ponovo osnovana pre tri godine, pa se novim zakonom predviđa da se radni odnos u MUP-u može zasnovati i završetkom srednje škole osnovane za potrebe MUP-a.

Ono što stručna javnost zamera jeste način na koji se raspravlja o novom predlogu zakona.

Navedeno je da je ostavljeno jako malo vremena za kvalitetnu javnu raspravu, kao i da civilni sektor nije bio dovoljno uključen u pisanje novog nacrta zakona.

Još jedna od većih zamerki je i to što su ministru unutrašnjih poslova ostavljena prevelika ovlašćenja, što je suprotno načelu depolitizacije policije, kao i slaba spoljašnja kontrola policije, koja je ostala na istom nivou kao i u važećem zakonu.