Studentski protest u Nišu (arhiva): foto (BETAPHOTO/SAŠA ĐORĐEVIĆ)Zborovi građana u Nišu počeli su da razmatraju početni Model saradnje sa studentima, koji načelno predviđa njihova prava i obaveze pre i posle očekivanih lokalniih izbora, rekli su izvori Danasa.
O početnom Modelu, u koji je naš medij imao uvid, prioritetno se izjašnjavaju zborovi, a mišljenje bi trebalo da daju i studenti u blokadi u Nišu.
„Ovaj dokument nije konačno rešenje, već je otvoren za dalje unapređenje kroz dijalog između studenata i zborova i podložan je naknadnim izmenama u skladu sa rezultatima tih rasprava“, navodi se.
Naši izvori su kazali da je početni Model saradnje, koji predviđa „na koji način zborovi mogu pomoći studentima u pokretanju promena i na lokalnom nivou, a da pritom ne izgube svoju dugoročnu građansku svrhu i smisao postojanja“, navodno predložio zbor niške opštine Palilula.
Član Zbora na studentskoj listi ima obaveze prema Zboru
Prema Modelu, članovi zborova mogu biti na studentskoj izbornoj listi, ukoliko to žele i ukoliko dobiju podršku, ali takvo učešće „ne bi bilo u ime zbora kao političkog subjekta, već kao lični angažman pojedinaca koji dele iste vrednosti i ciljeve“.
„…Od pojedinaca koji dolaze iz zborova očekuje se da svoj javni mandat shvataju kao oblik poverenja građana, a ne kao ličnu političku poziciju. U tom smislu, oni bi imali moralnu obavezu da redovno konsultuju zborove, iznose ključna pitanja na javnu raspravu i budu otvoreni za preispitivanje sopstvenih odluka u skladu sa stavovima zajednice“, navodi se u Modelu.
U njemu se dodaje da članovi zborova na listi koju predvode studenti „imaju obavezu redovne i transparentne komunikacije sa zborovima“.
„To podrazumeva periodično podnošenje izveštaja o radu, učešće na zborovima građana i otvorenost za pitanja i inicijative građana. Na taj način zborovi postaju legitiman prostor javne rasprave, kontrole i političke odgovornosti izabranih predstavnika“, navodi se.
Zborovi ne smeju da budu produžena ruka vlasti, potrebno je izmeniti opštinske pravilnike
U početnom Modelu se precizira da osnovni princip jeste da „zborovi ne postanu produžena ruka vlasti, već da ostanu autonoman mehanizam građanskog nadzora“, te da zadrže svoju ulogu da „artikulišu lokalne probleme, prate sprovođenje politika i doprinose izgradnji trajne kulture neposredne demokratije u Nišu“.
„Ovim se obezbeđuje da izborna pobeda ne bude kraj procesa, već početak institucionalizacije građanskog učešća i uređenijeg odnosa između građana i lokalne vlasti“, dodaje se.
Nakon održavanja lokalnih izbora i „pozitivnog ishoda koji omogućava studentskoj listi učešće u vršenju vlasti“, prvi i suštinski korak biće pokretanje izmena postojećih pravilnika i procedura u pet gradskih opština u Nišu kako bi se „omogućilo održavanje zborova građana u njihovom prirodnom, neposrednom obliku“.
Podseća se da sada ni u jednoj od tih opština „nije omogućeno održavanje zbora građana u njegovom prirodnom i neposrednom obliku, kako bi to trebalo da bude u skladu sa idejom neposredne demokratije“.
Postojeća regulativa, naime, predviđa da zbor može biti sazvan isključivo od strane organa gradske opštine ili uz prikupljanje velikog broja potpisa građana, što „u praksi predstavlja ozbiljnu administrativnu prepreku i obeshrabruje neposredno učešće građana“.
Treba formirati mesne i opštinske Zborove, kao i „Zbor zborova“
Pre lokalnih izbora u Nišu, pak, neophodna je unutrašnja reorganizacija „postojeće strukture zborova“, koja previša formiranje mesnih, opštinskih, kao i „Zbora zborova“ na nivou Grada.
Mesni zborovi bi se u tom periodu formirali „postepeno i koordinisano“, uz učešće postojećih aktivista i zainteresovanih građana iz svake zajednice, kako bi se „osiguralo da nove strukture nastanu na osnovu lokalne inicijative i poverenja“. Opštinski zborovi bi imali „ulogu koordinacije, razmene informacija i usaglašavanja aktivnosti u okviru svake gradske opštine, bez centralizacije odlučivanja“.
„Pored toga, formirao bi se i ’Zbor zborova’ na nivou grada Niša, kao telo koje okuplja članove svih radnih grupa mesnih i opštinskih zborova, kao i predstavnike studentskog pokreta. Ovo telo bi se sastajalo u redovnim vremenskim intervalima i služilo bi kao prostor za razmenu informacija, predstavljanje rezultata rada pojedinih grupa i usaglašavanje daljih aktivnosti. Na taj način bi se omogućila bolja koordinacija između različitih nivoa organizacije, ali i direktnija komunikacija sa predstavnicima studenata“, navodi se u Modelu.
Ovakva reorganizacija je moguća tek nakon dobijanja „zelenog svetla“ od studenata, naglašava se.
„Ključni preduslov za pokretanje ovog procesa jeste jasna saglasnost studenata sa predloženim modelom saradnje i podelom uloga. Bez te saglasnosti ne bi trebalo pristupati reorganizaciji“, zaključak je u Modelu.
Studenti imaju političko vođstvo, zborovi obezbeđuju građansku infrastrukturu
U njemu se navodi načelni stav da studenti treba da imaju političko vođstvo u formiranju eventualne lokalne izborne liste na nivou Grada i opština i opština u Nišu, kao pokretači društvenih promena i nosioci političkog legitimiteta koji je nastao kroz njihovu dosadašnju borbu i organizaciju. Oni bi bili nosioci izborne inicijative i političkog nastupa, dodaje se.
Sa druge strane, zborovi zadržavaju svoju ulogu autentične „građanske infrastrukture i mreže lokalnog organizovanja“.
„Ovakvim modelom studenti zadržavaju politički legitimitet i vodeću ulogu u procesu, zborovi ne prerastaju u političku stranku ili formalnu izbornu listu… Istovremeno se čuva mogućnost da se, nakon izbora, zborovi vrate svojoj primarnoj ulozi modela neposrednog učešća građana u donošenju odluka“, naglašava se.
Precizira se da zborovi mogu obezbediti neophodnu mrežu građana na lokalnom nivou, prostor za javnu raspravu i mehanizam za širenje građanskog učešća, te imati važnu ulogu u povezivanju studentskog pokreta sa širom lokalnom zajednicom.
„Postojanje organizovane i široko rasprostranjene mreže građana na lokalnom nivou može biti jedan od ključnih preduslova i za uspešnu mobilizaciju i zaštitu izborne volje građana. Ukoliko se ima u vidu izborni proces, lokalna izborna kontrola zahteva široku i pouzdanu mrežu ljudi raspoređenih po biračkim mestima i naseljima. Takvu mrežu nije moguće izgraditi centralizovano, već isključivo kroz lokalno zasnovane strukture koje poznaju svoju sredinu i uživaju poverenje komšija. Zborovi bi u tom procesu mogli imati važnu ulogu u izgradnji mreže poverenja među građanima, kao i u informisanju i osposobljavanju zainteresovanih ljudi za učešće u izbornom procesu „, dodaje se.
Razlog za reorganizaciju zborova je pad interesovanja građana za angažovanje
Kao razlog za neophodnu reorganizaciju postojećih zborova navodi se što je u prethodnih godinu dana došlo do „značajnog pada interesovanja i mobilizacije građana, izraženih organizacionih slabosti i nejasnog definisanja uloge i pravca delovanja zborova“.
Takvo stanje delom je posledica prirodnog zamora nakon dugog perioda intenzivnog angažmana, ali i činjenice da se politički i društveni kontekst u međuvremenu promenio.
„U ovom trenutku većina zborova funkcioniše sa ograničenim kapacitetima i uz učešće manjeg broja aktivnih građana. Njihovo funkcionisanje u velikoj meri održava nekolicina ljudi koji su u procesu angažovani već duže vreme… Rad se u velikoj meri oslanja na mali broj dugoročno angažovanih pojedinaca, dok deo građana koji podržava studentski pokret ili deli iste vrednosti do sada nije pronašao jasan način da se uključi u rad zborova“, navodi se.
U njemu se dodaje da u Nišu postoji značajan broj ljudi sa iskustvom u građanskom aktivizmu, radu u civilnom sektoru i učešću u političkim procesima, koji bi mogli doprineti jačanju zborova. Međutim, takav potencijal nije u dovoljnoj meri iskorišćen iz različitih razloga- od nedovoljno jasno definisane uloge zborova u širem pokretu do organizacionih ograničenja. Deo tih ljudi do sada nije bio aktivnije uključen u rad zborova zbog skepse prema organizacionom modelu, nedovoljno rano uspostavljene saradnje sa studentskim pokretom, nejasno definisane uloge zborova u širem društvenom kontekstu i slično.
Istovremeno, lokalna politička scena u Nišu pokazuje „nedostatak autentične i kredibilne opozicione alternative“, dok studenti trenutno razmatraju pre svega učešće na parlamentarnom nivou.
„U tom smislu, jasnija saradnja zborova sa studentskim pokretom i definisanje njihove konkretne uloge u narednoj fazi delovanja može predstavljati važan korak ka široj mobilizaciji građana“, zaključuje se.
Zborovi u Nišu, kao i u drugim mestima u Srbiji, formirani su nakon javnog Pisma narodu Srbije koje su studenti u blokadi uputili u martu 2025. godine. Do sada je formirano pet zborova, koji su više ili manje aktivni- Medijana, Palilula, Pantelej, Malča i Donja Vrežina.
Ili stranačka funkcija ili Zbor
„U cilju očuvanja autonomije i kredibiliteta zborova, neophodno je jasno definisati da lica koja obavljaju stranačke funkcije ili su deo organa političkih stranaka ne mogu učestvovati u organizacionom radu zborova. Zborovi moraju biti građanska struktura, nezavisna od stranačke infrastrukture, bez obzira na to da li je reč o poziciji ili opoziciji“, navodi se u početnom Modelu.
Šta za dugoročnu mobilizaciju građana znači informisanje, mreže, štandovi…
„Paralelno sa uspostavljanjem nove organizacione strukture zvorova, pristupilo bi se kontinuiranom informisanju građana i neposrednoj komunikaciji u lokalnim zajednicama, uključujući i organizovanje informativnih štandova, sa jasnim fokusom na informisanje građana o značaju lokalnih izbora, uključivanje novih ljudi u mesne zborove, izgradnju mreže za kontrolu izbornog procesa, kao i prepoznavanje i artikulisanje konkretnih problema u svakoj mesnoj zajednici“, navodi se u početnom Modelu.
Za uspešno formiranje i razvoj mesnih zborova od ključne važnosti je šire informisanje i mobilizacija građana, u čemu značajnu ulogu može imati podrška studenata kroz komunikaciju na društvenim mrežama, imajući u vidu da studentski nalozi trenutno imaju najveću vidljivost.
„Cilj nije kratkoročna mobilizacija, već izgradnja stabilne i brojne baze građana koji su spremni da aktivno učestvuju u procesu promene. Samo na taj način zborovi mogu postati trajna infrastruktura građanske demokratije u Nišu, a ne kratkotrajna reakcija na jedan politički trenutak“, zaključuje se.
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
