Politička dimenzija fundamentalizma

Tomas Majer: IDENTITET EVROPE (28)

Tomas Majer rođen je 1943. godine i predaje političke nauke na Univerzitetu u Dortmundu. Na osnovu istorijskih i savremenih analiza autor istražuje da li EU, koja je za sada politički savez bez zajedničkog identiteta, može prerasti u demokratsku zajednicu sa kojom bi se građani poistovećivali. U osnovi ovog istraživanja stoji pitanje o evropskom identitetu – da li je Evropskoj uniji uopšte potreban identitet da bi ostvarila ono što njeni građani od nje očekuju. Knjigu čije odlomke uz saglasnost izdavača objavljujemo izdali su IP Albatros plus i JP Službeni glasnik.

U okviru internacionalnih i transkulturnih istraživanja na temu fundamentalizma postoji konsenzus oko četiri stavke:

Kao prvo, fundamentalizam predstavlja političku i religijsku ideologiju i praksu (delom i sekularni pogled na svet), koja se zasnova na apsolutnoj i čvrstoj izvesnosti bilo samo u odabranim sferama bilo u sopstvenoj religiji kao celini koja sa sobom nosi i osoben način života i specifično shvatanje javnog reda, pa i nastoji da to shvatanje nametne svim ljudima koji se nalaze u domenu njene moći. Stoga je za fundamentalizam uvek primarno karakteristična njegova politička dimenzija.

Kao drugo, fundamentalizam se u različitim oblicima i u zavisnosti od istorijskog konteksta javlja u svim savremenim kulturama i religijama, bilo da u političkom smislu zauzima periferno ili centralno mesto.

Kao treće, ni za jednu savremenu kulturu ne može se reći da fundamentalizam predstavlja identitet koji je blizak svim pripadnicima te kulture.

Kao četvrto, fundamentalisti vlastitu kulturu, odnosno, religiju tumače integralno u tom smislu što bilo kakvo odstupanje na bilo kojoj od tri ravni kulturnog identiteta principijelno odbacuju. Oni na svakoj od te tri ravni prihvataju samo jedno tumačenje i polaze od potpuno determinisane hijerarhije prema kojoj način života i društveno-političke vrednosti treba da proizlaze direktno iz verskog ubeđenja.

U nekim regijama i jezicima se za islamski fundamentalizam koristi i izraz islamizam, koji se pritom strogo razlikuje od samog islama. U Saveznoj Republici Nemačkoj postoje brojne varijante religijskog i političkog fundamentalizma, a među njima se mogu naći i relativno male grupe i pravci koji se zasnivaju na svim svetskim religijama, a posebno na hrišćanstvu i, među omladinom, na sinkretizmu između neke svetske religije i još po jedne religijske tradicije. Ove varijacije delom i jesu bile predmet istraživanja, ali one u savremenim političkim i sociološkim raspravama jedva da igraju ikakvu ulogu.

Zbog statističke učestalosti i političke aktuelnosti u središtu političkih rasprava nalazi se islamski fundamentalizam, i to svakako ne tek od 11. septembra 2001. godine. Za određene organizacije i individulne odnosno kolektivne stavove mogu se upotrebiti termini „fundamentalizam“ ili „islamizam“ jedino ako jasno i u dovoljnoj meri ispunjavaju ona četiri prikazana kriterijuma.

Nastavlja se