Tri i po decenije od 9. marta 1991: Dani koji su odredili budućnost SFR Jugoslavije

U neredima u centru Beograda pogunili su pripadnik MUP-a Nedeljko Kosović (1937-1991) i mladić Branivoje Milinović (1973 -1991), pa su se zahtevi demostranata proširili i na ostavku ministra unutrašnjih poslova Radmila Bogdanovića.

Iste večeri na beogradske ulice prvi put posle Drugog svetskog rata, ne računajući vojne parade, izvedeni su tenkovi Vojske tadašnje SFR Jugoslavije.

To se kasnije nezvanično u krugovima bliskim državnim službama objašnjavalo procenom da je 9. mart, navodno, uz sahranu smenjenog visokog državnog i komunstičkog funkcionera Aleksandra Rankovića, jedan od dva momenta kad posleratni režim, uključujući i Miloševićev, nije držao unutrašnju situaciju pod kontrolom.

Do protesta 9. marta došlo je u vreme zaoštravanja srpskog pitanja u Hrvatskoj i sve ozbiljih signala o predstojećem oružanom raspadu SFRJ. RTS je optužila predsenika SPO Vuka Draškovića za navodnu saradnju sa “proustaškim režimom Franje Tuđmana u Hrvatskoj” što je bio osnosvni povod za protestni mitig na Trgu republike u Beogradu, koji je 9. marta 1991. od ranog jutra bio pod opsadom policije, a medije, uključujući Treći – umetnički kanal RTB u Centru “Sava” obezđivala je vojska.

Haos i neredi na beogradskim ulicama posle Draškovićevog poziva sa balkona Narodnog pozorišta na “juriš” na “TV Bastilju”, kako je nazivao tadašnji TVB, uveče su se završli hapšenjem lidera SPO.

U Demokratskoj stanci, već uzdrmanoj odlaskom Koste Čavoškog i Leona Kojena, a koja je bila neodlučna i kad je bila reč o učešću na protest 9. marta, pokazala se nova “naprslina”.

NJen tadašnji predsednik Dragoljub Mićunović i jedan od funkcionera Zoran Đinđić otišli su na “pregovore” kod Miloševića, dok je Vojislav Koštunica započeo štajk glađu.

Kao odgovor na policijsko prebijanje studenta i tenkove na beogradskim ulicama 10. marta kod Terazijske česme počeo je novi talas protesta poznat kao “Plišana revolucija”.

Program su vodili student Žarko Jokanović i glumac Branislav Lečić.

Demonstranti su imali osam zahteva, osim ostavki Dušana Mitevića i četvoro urednika RTB, kao i ministra policije Bogdanovića tražili su i omogućavanje rada Radija B92 i NTV Studio B.

Pošto su studenti i građani odoleli naporima policije i gradskih vlasti da njhov protest preusmere na Ušće, tamo je 11. marta 1991. održan kontra-miting SPS „Za odbranu Republike, za ustavnost, slobodu i demokratiju.”, uz kozaračko kolo i povike „Slobo, slobodo”, „Ubice, fašisti”, „Ne damo Kosovo”, „Ustaše, ustaše”, „Sudite Vuku”.

Tadašnji poglavar SPC patrijah srpski Pavle, koji je već 10. marta služio moleban za smirivanje situacije, obratio se pobunjeim studentima, izvinio im se što je najpre bio pogrešno obavešten da je reč o demonstracijama huligama.

On se potom uputio i na Ušće, gde se skup SPS razišao pre nego je patrijarh stigao.

Svi zahtevi studenata su ispunjeni. Demonstacije su trajale nekoliko dana, sve dok nisu pušteni iz zatvora Vuk Drašković i ostali građani uhapšeni tokom protesta.

Ni do danas nije javno obelodanjeno čija je policija tukla demonstrante u Beogradu. Među pripadnicima policije koja je uhapsila Vuka Draškovia bio je i Naser Orić, tokom oružanih sukoba u BiH komandant jedinica Armije BiH na teritoriji Srebrenice, koji je najpre osuđen pa oslobođen svih optužbi za ratne zločine nad Srbima.

Ubrzo posle demonstracija u Beogradu, 25. marta 1991. u Karađorđevu su se sastali Slobodan Milošević i Franjo Tuđman zbog “jugoslovenske krize”, a šest dana docnije dogodio se “krvavi Vaskrs” na Plitvičkim jezerima, prvi ozbiljni oružani incident pred raspad SFRJ.

Sa vremenske distance od tri i po decenije, Vuk Drašković ocenjuje za Danas da je “9. marta 1991. ostvarena velika pobeda – mediji u Srbiji bili su oslobođeni”, ali i da svo ovo vreme “Srbija i srpski narod plaćaju cenu raspada nekadašnje SFRJ”.

– Pre 35 godina 9. marta 1991. ostvarena je velika pobeda. Razbili smo silu režim Slobodana Miloševića – četiri urednika i direktor TV “Bastilje”, fabrike mržnje i laži, kao i ministar policije podneli su ostavke, a medji u Srbiji bili su oslobođeni.Ta naša pobeda dovela je u Beograd državnog sekretara SAD Džejma Bejkera sa istorijskom ponudom da odmah prestanu ratne čarke i Jugoslavija bude spasena ulaskom prečicom u tadašnju Evropsku zajednicu i NATO, uz samo jedan uslov – da se država odveže od KGB poretka i da se demokratizuje. Bejker je doneo i donaciju do tadašnjih pet milijardi dolara. Slobodan Milošević i njegovi vojni generali odbili su Bejkera, a odbio ga je i Franjo Tuđman. Milošević i generali zato što nisu hteli da se odvežu iz poretka UDBE i zato što su uveliko pripremali puč protiv Gorbačova u Moskvi, a Franjo Tuđman zato što je znao da bi ulaskom Jugoslavije u NATO i EZ njegov san o nezavisnoj državi Hravskoj bio sahrajen za sva vremena. Predsednik Slovenije Milan Kučan izgovorio je tada proročke reči: ‘Gospodine Bejker, naravno da želimo da prihvatimo članstvo u EZ i NATO, ali Vi nam nudite iluziju, jer dok je antizapadni poredaka u Sriji, to je nemoguće”. Jugoslavija je, po meni, ubijena tog 22. juna 1991. odbijanjem Bejkerove istoriske ponude i već 35 godina srpski narod se obmanjuje lažima da je Zapad – SAD i Brisel – srušio Jugoslaviju, a mi smo posle 35 godina i dalje tamo gde smo bili 9. marta 1991, u čvrstim raljama poretka KGB, ali više nema one velike Jugoslavije – najveće Srbije od Soluna do Alpa. To je tragedija koja traje. Rušenje Jugoslavije na kraju 20. veka je najveći poraz Srbije i Srba, a krivci za istorijski slom srpskog naroda slave se kao nacionalni heroji, kaže Vuk Drašković.