SAD produžile važenje vanredne situacije za Balkan zbog pretnje miru

Kako se navodi u saopštenju Američkog federalnog registra, vanredno stanje je prvi put uvedeno 26. juna 2001. godine, kada je predsednik SAD Izvršnom naredbom 13219 proglasio da situacija na Zapadnom Balkanu predstavlja „neuobičajenu i izvanrednu pretnju“ američkoj nacionalnoj bezbednosti i spoljnoj politici, posebno zbog ekstremističkog nasilja i aktivnosti koje su ugrožavale sprovođenje mirovnih sporazuma u regionu.

U dokumentu se podseća da je odluka 2003. godine proširena kako bi obuhvatila i prepreke u sprovođenju Ohridskog okvirnog sporazuma u Severnoj Makedoniji, dok su kasnije izmene dodatno proširile obuhvat mera na širi kontekst Zapadnog Balkana.

Ključno proširenje usledilo je 2021. godine, kada je američka administracija ocenila da i dalje postoje ozbiljni problemi u regionu, uključujući korupciju, podrivanje institucija i blokiranje demokratskih procesa, što usporava evroatlantske integracije i stabilizaciju regiona.

Najnovija odluka iz 2025. godine dodatno naglašava zabrinutost zbog pokušaja pojedinaca da ospore suverenitet država u regionu, izbegnu sankcije ili naruše postkonfliktne sporazume i institucije.

U Federalnom registru SAD se ističe da, uprkos napretku u prethodnim godinama, „aktivnosti koje ugrožavaju mir i stabilizaciju na Zapadnom Balkanu i dalje predstavljaju neuobičajenu i izvanrednu pretnju“ za SAD, zbog čega je vanredno stanje produženo.

Ova mera, kako se navodi, ne uvodi nove sankcije, već omogućava nastavak postojećeg pravnog okvira kojim Sjedinjene Države mogu da uvode restriktivne mere protiv pojedinaca i grupa koje smatraju odgovornim za destabilizaciju regiona.

Sankcije se mogu primenjivati u slučajevima kršenja Dejtonskog sporazuma u Bosni i Hercegovini, Rezolucije 1244 Saveta bezbednosti UN koja se odnosi na Kosovo, kao i Ohridskog sporazuma u Severnoj Makedoniji, posebno kada su u pitanju aktivnosti koje podrazumevaju podrivanje državnihj institucija, izazivanje nestabilnosti, nasilje, opstrukciju međunarodnog prisustva ili narušavanje mirovnih i međuetničkih odnosa.

Odluka stupa na snagu nastavkom važenja vanrednog stanja do naredne godine i biće prosleđena američkom Kongresu.