Kad je umetnost uplašila vlast: Priča o slici koja je šokirala Nemačku i koja je posle 100 godina vraćena u Berlin

Nazvana Mors Imperator („Smrt vlada“), simbolistička slika nemačke umetnice Hermione fon Preušen iz 1887. godine trebalo je da prikaže prolaznost slave i moći.

Međutim, vlasti su strahovale da bi delo moglo biti shvaćeno kao podsmeh tada već ostarelom nemačkom caru Vilhelmu I, pa su odbile da ga uvrste na godišnju izložbu Berlinske akademije umetnosti.

Više od jednog veka kasnije, nakon što je svojevremeno izazvala pravi skandal u berlinskom društvu, slika se konačno vraća u nemačku prestonicu. Od ove nedelje pa do sredine novembra biće izložena u Alte Nationalgalerie – prvi put kao deo zvanične državne institucije.

Slika koja je izazvala strah vlasti

Priča o ovom delu pokazuje koliko su autokratski sistemi skloni paranoji kada je reč o umetnosti i njenim „skrivenim porukama“. Ipak, prema rečima kustosa izložbe, umetnica nikada nije imala nameru da uvredi monarhiju, niti je car tako doživeo sliku.

Rođena 1854. godine u Darmštatu, fon Preušen bila je pesnikinja, putnica i slikarka poznata po monumentalnim istorijskim kompozicijama. Bila je i rana zagovornica prava žena – na Kongresu žena u Berlinu 1896. godine javno se zalagala za pristup umetničkim akademijama.

Iako hrabra i samouverena, nije bila politički angažovana, niti postoje dokazi da je imala antimonarhističke stavove.

Pogrešno protumačena simbolika

Detaljne analize slike nisu pronašle nikakve skrivene aluzije na nemačkog cara. Grb na tronu zapravo je izmišljeni motiv, dok kruna koja pada na pod više podseća na francuske kraljevske insignije nego na nemačke.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Robert Evans (@robert_evans963)

Slika je prvobitno bila zamišljena kao deo ciklusa od deset dela o životu, smrti i ljubavi, ali ostatak serije nikada nije završen na vreme.

Odbijanje slike teško je pogodilo umetnicu, koja je čak pisala caru kako bi objasnila svoje namere. Odgovor je bio jasan – problem nije bio u temi, već u proceni umetničke vrednosti.

Akademija je kasnije promenila obrazloženje i odbacila delo kao „neumetnički izraz iskrivljene ideje“.

Skandal koji ju je proslavio

Ne pristajući na takvu odluku, von Preušen je objavila otvoreno pismo u novinama i iznajmila prostor u centru Berlina gde je izložila sliku – sakrivenu iza zavese, da bi je posetioci gledali uz dramatično otkrivanje, piše Gardijan.

Uprkos ulaznici koja bi danas iznosila oko osam evra, izložba je postala glavna tema u gradu i umetnicu preko noći učinila slavnom.

Slika je kasnije prodata švajcarskom kolekcionaru, a danas se ponovo vraća u fokus javnosti kao snažna alegorija moći i njenog kraja.

Poruka koja je nadživela svoje vreme

Centralna ideja slike – da smrt nadjačava svaku vlast – pokazala se gotovo proročkom. Vilhelm I preminuo je nedugo nakon njenog nastanka, 1888. godine, u istoriji poznatoj kao „Godina tri cara“.

„To je delo koje dolazi direktno iz srca“, ističu kustosi, naglašavajući da je umetnica čitav život posvetila velikim pitanjima o životu, sudbini i prolaznosti.