Na kraju, svaki život je samo jedno veliko putovanje, zaključuje posle svih ovih godina provedenih na njima Žika Trakić. Tokom decenija rada u turizmu Živorad Žika Trakić iz Kragujevca obišao je brojna sveta mesta (ne samo hrišćanska).
– U svakoj zemlji u kojoj sam boravio obilazio sam tamošnje najveće svetinje. Posebnu pažnju sam poklanjao obilascima hrišćanskih crkava i manastira tih podneblja Amerike, Evrope, Azije… Usmeravao sam svoja putovanja tako da ih što više obiđem i vidim. Naravno ono što me je lično najviše interesovalo je vezano za sam nastanak hrišćanstva i pravoslavne svetinje, kaže Trakić za Danas.
Mitska i sveta planina Ararat na kojoj se po starozavetnom predanju zaustavila Nojeva barka
Shodno tome na njega je značajan utisak ostavila jermenska – apostolska crkva, prva na svetu koju je država „proglasila” za zvaničnu, pre Konstantinovog (i Licinijevog) Milanskog edikta kojim je dozvoljeno njegovo propovedanje. Nije odoleo da, ne turistički, za svoju dušu obiđe mitske planine Kavkaz i Ararat i tamošnje najstarije crkve i manastire Gruzije i Jermenije. I, sve te svoje impresije, koje je podelio i sa čitaocima Danasa, pretoči u svoje čuvene putopise reportaže.
Gruzija: Zemlja svete device „naoružane” krstom
Između moćnih planina, Kavkaza i Ararata, čiji su vrhovi večno prekriveni snegom, prostiru se Gruzija i Jermenija, započinje Trakić svoju priču. Po grčkom mitu, u Kolhidi u podnožju Kavkaza uputio se Jason sa svojim Argonautima u potrazi za Zlatnim runom. Uz pomoć Medeje dobio je Zlatno runo, a i čarobnicu Medeju. Po nalogu Zevsa na divljim obroncima Kavkaza bio je okovan Prometej. Preživljavao je užasne muke koje su mu nanosili: hladne zime, žeđ u vrelim letima i orao koji je preko dana otkidao komade jetre, sve dok ga nije oslobodio Herakle uz pomoć Kentaura Hirona. A na drugom kraju, na Araratu zaustavila se Nojeva barka.
Mitovi su stvarali božanstva, silne titane i neverovatne sudbine. Ali osim junaka grčkih mitova, Gruzija je imala svoje velikane. Najpre, Svetu Ninu koja je na početku 4. veka stekla veliku ljubav naroda. Uspela je da pokrsti cara gruzijskog Miriana, njegovu suprugu Nanu i njihovog sina Bekara, a potom i ceo narod. U to vreme rimski car Dioklecijan zverski je proganjao hrišćane.
U prohujalim vekovima Gruzini su se borili protiv Mongola, Arapa, Turaka i drugih osvajača. Na početku 12. veka Gruzijom je vladao kralj David Četvrti – Obnovitelj. U isto vreme živeo je i stvarao Gruzijski Homer, Šota Rusveli, pisac virtuoznog speva humanističkih ideala „Vitez u tigrovoj koži”, podseća naš sagovornik.
Bodbijski manastir u kome se čuvaju mošti gruzijske Svete Nine
Gruzijska crkva Svetičoveli – katedrala živih stupova
Prema legendi Gruzija je dobila ime po ranohrišćanskom svetitelju, Svetom Georgiju, odnosno Đorđu ili Đurđu, koji je u to vreme među hrišćanskim stanovnicima Kavkaza bio veoma poštovan. Međutim, Gruzini svoju zemlju nazivaju i Sakartvelo.
U živopisnom slivu reka Aragvi i Kura do 6. veka Mcheti je bio glavni grad Gruzije. U ovome gradu 317. g. je slabašna i naizgled neprimetna devica napravila istinsku duhovnu revoluciju. Nina „naoružana” krstom isprepletanim vinovom lozom propovedala je jevanđeljske radosne poruke, da bi posle dvadesetak godina kralj Mirian 326. godine proglasio hrišćanstvo državnom verom.
Moguće da je i prva crkva, tada sagrađena od drveta bila prva hrišćanska crkva u Gruziji. Na istom mestu u 11. veku sagrađena je velelepna crkva Svetichoveli – „Katedrala živih stupova”. Veruje se da je ispod njenog temelja zakopana jedna od najvećih hrišćanskih relikvija – Isusov plašt koji je po legendi doneo jedan Jevrejin koji se našao u Jerusalimu u vreme Hristovog raspeća.
U ovoj crkvi je sahranjen osnivač Tbilisija Vahtang Gorgasali. Tu su i grobnice careva iz dinastije Bagrationa. Upravo iz te porodice je onaj čuveni general Petar Ivanovič Bagration koji je onako hrabro poginuo na Borodinu u bitci protiv Napoleona. Danas je u ovom gradu sedište Gruzijske pravoslavne crkve.
Od tada u Gruziji „iskrsavaju” brojne hrišćanske crkve u slavu Hrista i pravoslavlja. Iznad grada Mcheti i katedrale, preko reke Aragvi, na vrhu brda je Džvari, crkva Svetog Raspeća, odnosno krsta.
Po predanju, spasavajući se od Dioklecijanovog progona, Sveta Nina Kapadokijska došla je iz Jermenije, gde su mučenički postradali njeni hrišćani saputnici. Po volji Božjoj Nina je na vrh brda podigla krst koji je zamenio paganske skulpture. U šestom veku na mestu krsta podignuta je ova crkva.
Drevni gruziski manastir David Gareja
Džvari crkva Svetog Raspeća u Gruziji
Na drugom kraju, na jugu Gruzije, na polupustinjskim padinama planine Gareja, na samoj granici sa Azerdžebanom je gruzijski pravoslavni manastirski kompleks David Gareja. Meštani ga nazivaju David Garedža, poznat i po imenu „Anđeli u pustinji”.
Kompleks je napravljen u 6. veku. Obuhvata stotine ćelija, crkava i kapelica uklesanih u stene. Uprkos okrutnom prirodnom okruženju, manastir je ostao važan centar verske i kulturne aktivnosti vekovima. Kada su boljševici zauzeli Gruziju 1921. godine bio je zatvoren. Bilo je potrebno punih 70 godina da se u Davidu Gareji obnovi manastirski život.
Prema visovima Kavkaza ka severu je deo puta svile. Vekovima su prolazili trgovci i osvajači kraj zamka Ananuri. Odbrambeni zidovi i kule izgrađeni u 16. i 17. veku su uspešno odolevali napadima neprijatelja. Sa zidova tvrđave pruža se pogled na jezero Zhinvali i ceo predeo. U okviru zidina i pored zamka su dve crkve. U crkvi posvećenoj Bogorodici su grobovi dinastije Dukesa. Crkva posvećena Uznesenju iz 17. veka bogato je ukrašena uklesanim krstom i vinovom lozom, zaključuje putopisnu pripovest o gruzijskim svetinjama Žika Trakić.
Jermenija: Od Nojeve barke do prve hrišćanske države
Preko obronaka Malog Kavkaza, uz slušajući njegovu priču, „dolazimo” do Jermenske visoravni. Više od 76 procenata površine Jermenije je na nadmorskoj visini između 1.000 i 2.500 metara. Putem za Jerevan, u daljini, vide se obronci Ararata. Na grešnu zemlju i grešni rod ljudski, Bog potopom uništi sve osim pobožnog i pravednog čoveka po imenu Noje. Naloži mu da izradi barku i da se u nju ukrca sa ženom i decom, ali da ukrca po par svake životinjske vrste koja postoji na zemlji. Nojeva barka, po predanju, nasukala se na planinu Ararat, podseća nas Trakić na starozavetno predanje.
Sneg pokriva uspavanu vulkansku kupu, visoku 5.165 metara, i čuva tajnu o Nojevoj barci, pesnički kaže on.
Nesrećna sudbina zadesila je jermenski narod u periodu između 1915. i 1917. godine. Prema raznim podacima, Turci su pobili između 800.000 i 1.500.000 Jermena. Ostali su bez dve trećine teritorije i bez svete planine Ararat. Ona je i dalje u njihovoj duši. Smestili su je u središte grba svoje zemlje.
Hor Virap jedan od najvećih i najpoznatijih manastira jermenske apostolske crkve
Crkva Ečmijacin kulturno i crkveno sedište svih Jermena
Hrišćanstvo je nastalo u prvom veku nove ere među sledbenicima Isusa Hrista. Pod vođstvom Petra i Pavla i ostalih apostola, hrišćanstvo je stiglo i u jermenski narod. Prema legendi, između 40. i 60. godine, dvojica Hristovih apostola, Tadej i Vartolomej, širili su hrišćanstvo na jermenskom tlu. Upravo u njihovu čast, jermenska crkva u svom nazivu ima odrednicu „apostolska”.
Kralj Jermenije, Tridat III Veliki, savremenik Dioklecijana, na početku svoje vladavine surovo je proganjao hrišćane.
– Grigorije, kasnije proglašen svecem i prosvetiteljem, sagradio je malu crkvu Hor Virap, odakle je divan pogled na Ararat. Kralj je zatvorio Grigorija u isposnicu crkve. Ubrzo nakon toga počeo je da gubi razum. Njegova sestra je imala snove u kojima joj je anđeo govorio da samo zatočenik u Hor Virapu može da izleči njenog brata. Posle 13 godina, kralj je poslušao sestru i naložio da se sveti Grigorij oslobodi, kao što je san predvideo, svetac izlečio kralja. Bilo je to 301. godine, ističe Trakić.
Kralj je svoju zahvalnost iskazao proglasivši hrišćanstvo zvaničnom religijom Jermenije. Tako je Jermenija postala prva hrišćanska zemlja na svetu. Kasnije, posle 79 godina, oko 380. u vreme cara Teodosija Velikog, hrišćanstvo je postalo i državna religija Rimskog carstva.
Hor Virap je među najvećim i najpoznatijim manastirima jermenske apostolske crkve. Postao je veliki religiozni centar zahvaljujući svetom Grigoriju, prosvetitelju. Manastir, na par stotina metara od turske granice, okružen je odbrambenim zidinama, sa platoom sa pogledom na Ararat.
Istorijsko, nacionalno, kulturno i crkveno sedište svih Jermena je Ečmijacin (Ečmijadzin ili Vagaršapat). Reč Ečmijacin znači „dolazak jedinorođenog”. Ovu crkvu sagradio je sveti Grigorije, prosvetitelj, između 301. i 303. godine. On je usnio san u kojem mu je Božji Sin, Isus, sišavši sa neba, pokazao gde je da podigne crkvu.
Jermenski manastir Gegard
Slavni hačkari – jermenski krstovi u kamenu
Na mestu prve crkve, oko 480. godine, podignuta je katedrala Svete Marije Božije, na jermenskom jeziku Majar Tajar Surb Ečmijacin. U kasnim vekovima više puta je restaurirana i dograđivana. Katedrala je u cvetnom vrtu, a preko puta nje je rezidencija katolikosa.
Zvanje katolikos predstavlja najviši duhovni hijerarhijski čin. Vrhovni je poglavar jermenske crkve. U okviru sedišta jermenske apostolske crkve su muzej, riznica, kraljevska palata, sat, toranj, monaške ćelije, biblioteka i hačkari (krst u kamenu – kamene ploče sa uklesanim krstom) izgrađeni tokom mnogih vekova.
Iran: Katedrala Vank i crkva Svetog Nikolaja
Na sam pomen Irana, toliko aktuelnog danas, nikome prva (pa, ni ostale) asocijacija nisu hrišćanske crkve i svetinje. A, nije da ih u nekadašnjoj ponosnoj Persiji nema i to onih „živih” hramova koji rade. U Teheranu postoji približno oko 20 hrišćanskih crkava različitih konfesija, otkriva nam Žika Trakić. Većina njih pripada jermenskoj apostolskoj i asirskoj hrišćanskoj zajednici.
Pored katoličke i protestantske crkve tu je i ruska pravoslavna crkva posvećena svetom Nikolaju. Nažalost tokom njegovog boravka u Teheranu ovaj hram je bio zatvoren pa nije mogao da je poseti. Ali, zato, neke druge jeste i obišao i snimio.
Ruska crkva Svetog Nikolaja u Teheranu
Vrata na ruskoj crkvi u Teheranu
U starom i slavnom gradu Isfahanu (koji po Trakiću ne bez razloga nosi epitet – „ako ste videli Isfahan, onda ste videli pola sveta”) u jermenskom kvartu Dolfa od 24 crkve danas je aktivno devet. Katedrala Vank ili Crkva Svetog Spasitelja je sedište hrišćanstva u Iranu. Izgrađena je u 17. veku. Kombinacija hrišćanske crkve i kupole u islamskom stilu čini spoj pravoslavlja i islama. Jedino zvonici podsećaju na jermenske. Raskošna unutrašnjost je bogato ukrašena restauriranim zidnim freskama punim života i boja, opisuje naš sagovornik.
Jermeni, koji su oduvek prisutni na teritoriji Persije i Irana kao trgovci i zanatlije, imaju potpunu slobodu veroispovesti, ali ograničenu na njihovu zajednicu, bez prava da vrše propovedanje među pripadnicima drugih religija. Nemaju pravo da štampaju verske knjige na drugom jeziku osim jermenskom. U dvorištu crkve je muzej koji prikazuje život, istoriju, kulturu i običaje iranskih Jermena, ali i postavka o genocidu koji su nad Jermenima počinili Turci.
– Status Jermena nije se pogoršao posle islamske revolucije. Mladi Jermeni kažu da u Iranu žive normalno, poput svojih vršnjaka druge vere. Oni su tu ipak manjina, a manjine nigde u svetu ne mogu da se osećaju kao kod svoje kuće. Konzumiranje alkohola se prećutno toleriše ako je unutar njihovih kuća, „prenosi” nam Trakić.
Jermenska katedrala Vank u iranskom gradu Isfahanu
Unutrašnjost katedrale Vank u Isfahanu
Nedaleko od katedrale Vank su crkve Vitlejem ili Bedhemska crkva, a do nje i crkva posvećena Bogorodici – Sv. Marija, nabraja on.
U Iranu je Trakić boravio 17 dana prošlog maja kada je već napunio 80 godina. Samo 10 dana od njegovog povratka u Srbiju usledilo je prvo bombardovanje koje se ove godine zlokobno nastavilo. Tako da njegova reportaža iz ove zemlje dobija na značaju i aktuelnosti kao trajni „svedok vremena”.
Vaskrs na Krfu najveličanstveniji doživljaj
Biti na Krfu u vreme Vaskrsa za Trakića je pravi doživljaj. Sedmodnevni program sa nizom manifestacija najsvečaniji je na Veliku subotu. Jutarnja litija uz pratnju simfonijskog orkestra, vojnika, učenika i brojnog sveštenstva u svečanoj povorci ulicama grada pronosi ukrašene plaštenice i srebrni kovčeg u kome su mošti zaštitnika ostrva svetog Spiridona (vladika i značajan učesnik Prvog vaseljenskog sabora održanog 325. godine u Nikeji na kome su utvrđeni simboli vere).
Poseban doživljaj – Vaskršnja povorka na Krfu
U 11 sati kada se oglase zvona koja najavljuju Hristovo vaskrsenje, sa najviših spratova na trgu Spinada počinje ceremonija bacanja krčaga i ćupova. Ovom vekovnom tradicijom odbacuje sve što je bilo ružno jer skorašnjim vaskrsenjem počinje nova vegetacija. Turisti sa pločnika uzimaju komadiće kao suvenir za sreću. Kasno uveče desetine hiljada ljudi dolazi na veliki trg sa upaljenim svećama. U ponoć počinje veliki vatromet kao nagoveštaj Isusovog vaskrsnuća.
Pseudoantički hram nad rodnom kućom „najvećeg ruskog cara 20. veka”
Iznad rodne kuće dikatora Staljina u gruzijskom gradu Gori podignut je hram koji podseća na antičke
Na obroncima Kavkaza u Gruziji, na ušću reke Liahvi u Kuru je grad Gori. Iznad mesta su ostaci srednjevekovnog utvrđenja, a u parku je „najpoznatija znamenitost grada” – Staljinova rodna kuća i muzej. Naravno da Trakić nije propustio priliku da je obiđe i video „opiše”. Za razliku od većine Gruzina, po njemu, Gori je pun ljudi koji još uvek „uživaju u svom dečaku” koji je „napravio neizbrisiv trag u istoriji čovečanstva”.
Josif Visarionovič Džugašvili, kasnije nazvan Staljin gruzijski marksista (nesvršeni bogoslov), obućarev sin, postao je „najveći ruski car 20. veka”. Rodna kuća Staljina je sačuvana i zaštićena, a nad njom je napravljen impozantni pokrov koji podseća na Grčke hramove.
Rodna kuća Josifa Visarionoviča Džugašvilija – Staljina
Odmah iza rodne kuće je muzej posvećen velikom diktatoru. Postavka obiluje slikama iz Staljinovog života i ratnih zbivanja. Izloženi su brojni novinski članci u kojima se veliča njegov kult. Tu su i njegovi lični predmeti, uključujući oružje, cigare, telefon… Staljin se plašio letenja avionom. Putovao je isključivo železnicom. U kompleksu muzeja se čuva vagon opremljen kabinama u kojima je: radni prostor, dnevni salon, spavaći deo i kupatilo. Sa leve i desne strane muzeja su Staljinove ulice koje se ispred muzeja na kraju parka sjedinjuju u Staljinovu aveniju.
A, mi nikada nismo ni videli Studenicu
Katedrala u Remsu je, pored one u Šartru i crkve Notr Dam, jedna od najlepših u Francuskoj. Svojevremeno vodeći grupu turista na turu po Francuskoj na putu ka Parizu u programu je bilo i svraćanje u Rems i obilazak te katedrale. Govoreći grupi o njoj, u kojoj su bili krunisani svi francuski kraljevi, između ostalog Trakić je istakao činjenicu da je ova veličanstvena katedrala „za nekih tridesetak godina mlađa od naše svetinje Studenice”.
Usledio je žamor i komešanje među našim putnicima. Na pitanje šta se dešava dobio je kratak odgovor.
– Jao, pa mi nismo nikada videli Studenicu, prepričava ovu anegdotu sa svojih putešestvija Žika Trakić.
„Holidej” reportaže emituje 120 televizija
Živorad Žika Trakić (81) turistički je radnik „od malena”. U, sa stažom iz Ferijalnog saveza, turizmu je već punih 63 godine. Osnivač je prve privatne turističke agencije u nekadašnoj SFRJ – „Holidej Travel” Kragujevac.
Živorad Žika Trakić u Gruziji
Još od 1970. godine vodio je na tada tek pokrenutom Radio Kragujevcu specijalizovane emisije o turizmu i putovanjima svakog petka. Od 1995. godine snima televizijske, dokumentarne reportaže za tadašnju prvu privatnu televiziju Kanal 9 koje su emitovane uživo. Prva privatna turistička agencija na prvoj privatnoj televiziji – kakva simbolika.
Ovaj medij već odavno ne postoji ali je Trakić nastavio sa snimanjem i dokumentovanjem (belo)svetskih lokacija, priča i zanimljivosti. Njegove reportaže, trenutno u Srbiji, Crnoj Gori i BiH, kao i u programima za našu dijasporu u svetu u satelitskom i kablovskom sistemu, (re)emituje više od 120 televizija.
Više vesti iz ovog grada čitajte na posebnom linku.
Klub čitalaca Danasa je zajednica pretplatnika na dnevni list Danas kojima je, pored ekskluzivnog pristupa novinama u PDF formatu veče pre nego što se štampano izdanje nađe na trafikama, dostupna i celokupna arhiva lista onlajn. Članska kartica obezbeđuje i preko 50 popusta naših partnera, kao i pozivnice za naše događaje i akcije.
Živorad Žika Trakić u Gruziji; Foto: Privatna arhiva
